تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٦٥ - سوره التكوير(٨١) آيات ٢٠ تا ٢٩
(١٧)- وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ و سوگند بشب آن گاه كه پيش آيد و هوا را تاريك گرداند، و يا باز پس رود و ظلمت آن را زايل سازد، و اين از لغات الاضداد است يقال عسعس الليل اذا اقبل و أدبر قول اول مرويست از امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه و ابن عباس و مجاهد و قتاده و ثانى از حسن.
(١٨)- وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ و سوگند بصبح آن گاه كه دم زند يعنى طلوع كند و روشنايى آن ممتد شود و چون اقبال روح و نسيم مقارن اقبال صبح است بجهت اين نفس را باو نسبت ميكنند بر سبيل مجاز و ميگويند كه تنفس الصبح و مراد مبدء طلوعست، جواب قسم اين است كه:
(١٩)- إِنَّهُ بدرستى كه قرآن لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ هر آينه گفتار فرستاده ايست بزرگوار مراد جبرئيلست كه آن را از نزد خداى بر پيغمبر خوانده و باو گفته، خلاصه معنى آنست كه قرآن كلام خدا است و آن را بلسان جبرئيل بر پيغمبر خوانده و پيغمبر آن را از جبرئيل شنيده نه كه جبرئيل آن را از نزد خود گفته، و بعضى گفتهاند كه اضافه قول بجبرئيل بجهت آنست كه خداى تعالى بجبرئيل امر كرد كه
ائت محمّدا و قل له كذا
نزد محمّد رو و اين كلام را باو بگو
پس در صفت جبرئيل عليه السّلام ميفرمايد كه:
(٢٠)- ذِي قُوَّةٍ خداوند توانايى در قلع مؤتفكات ثمود و او را برداشتن بجناح خود و نزديك بآسمان بردن و منقلب ساختن، و يا توانا در علم و عمل و تبليغ رسالت (و شديد القوى) و ذُو مِرَّةٍ نيز بهمين معنى است و چون حال مكانت مرتبه متمكن بر حسب حال ممكن است و عظم ممكن دال بر مرتبه متمكن است از اين جهت فرموده كه عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ رسولى كه نزد خداوند عرش بامكانت و منزلت است.
(٢١)- مُطاعٍ يعنى شأن و جاه دهنده فرمان برده شده در ميان ملائكه يعنى هر چه گويد فرمان او برند و از آن جمله در شب معراج خزنه جنت را امر نمود تا ابواب بهشت را گشودند و پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم داخل شد و انواع نعم آن را مشاهده نمود و خازنان دوزخ را حكم كرد تا درهاى دوزخ را گشودند و آن حضرت انواع نكال و عذاب آن را بديد [١] ثَمَّ أَمِينٍ در آسمانها با امانت است و
[١] اتفاق فرقة اماميه اثنى عشريه و عقيده جمهور مسلمين بر آنست كه بهشت و دوزخ اكنون مخلوق و موجودند و بعضى از معتزله چون ابو هاشم و قاضى عبد الجبار و امثالهما گويند: در روز قيامت جنت و نار آفريده خواهد شد و قول اينان مردود است بآيات كثيره قرآن و احاديث و روايات متظافره كه دلالت واضحه دارند بر اينكه هزارها سالست كه بهشت و دوزخ آفريده شدهاند شيخ صدوق (ره) در عقايد گويد: اعتقادنا فى الجنة و النار انهما مخلوقتان و ان النبى صلى اللَّه عليه و آله قد دخل الجنة و رأى النار حين عرج به و نيز در كتاب صفات الشيعه مسندا از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه قال عليه السّلام: ليس من شيعتنا من انكر اربعة اشياء: المعراج و المسائلة و خلق الجنة و النار و الشفاعة.