تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٨ - سوره المزمل(٧٣) آيات ١ تا ٩
و خشوع وَ أَقْوَمُ قِيلًا و درستتر و ثابتتر از روى مقال يعني خواندن قرآن در آن اصوبست چه در آن ساعت دل فارغ است و زبان با دل موافق و حواس از شنيدن اصوات ساكن و آرميده پس بزبان ميخواند و بدل تفكر ميكند، و بعضى گفتهاند كه ناشئه ساعت اول شب است مشتق از نشأت اذا ابتدأت، و در خبر است كه على الحسين زين العابدين در ميان نماز شام و خفتن نماز بسيار گذاشتى سرّ او را از او پرسيدند فرمود
اما سمعتم قول اللَّه عز و جل إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ
يعنى ناشِئَةَ اللَّيْلِ كه حق سبحانه و تعالى در قرآن فرموده اين ساعتست، و از حسن و قتاده مرويست كه آن ساعت ما بعد عشاء است تا صبح، و نزد ابن عباس مراد همه شب است زيرا كه آن بعد از نهار ناشى شده، و نزد مجاهد ساعت تهجد است، و از ابو جعفر و ابو عبد اللَّه عليهما السّلام مأثور است كه
هى القيام فى آخر الليل الى صلاة الليل
و بنا بر اين ناشئه مصدر است چون عافية مشتق از نشأ بمعنى قام و نهض، و نيز از ابو عبد اللَّه عليه السّلام روايتست كه
هى قيام الرجل عن فراشه لا يريد به الا اللَّه تعالى
ناشئه بر خاستن بنده است از فراش خود كه اراده غير رضاى خدا نكند يعني در برخاستن همين قصد طاعت خدا كند و بس و آن را بچيزى ديگر مشوب نسازد، و عبد اللَّه بن مسعود و سعيد بن جبير گفتهاند كه ناشئه بلغت حبشه بمعنى قيام ليلست، و از عايشه نقلكردهاند كه (هى النفس القيام التي قامت بعد النوم) و بعد از امر بقيام ليل بيان تعليل آن ميفرمايد بقوله:
(٧)- إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ بدرستى كه مر تراست در روز سَبْحاً طَوِيلًا آمد شد دراز در مهمات و تصرف در امور خلق و اشتغال بدعوت و تعليم فرايض و سنن و اصلاح معيشت خود و عيال پس در شبها توجه باداى عبادت اولى است چه مناجات با حضرت قاضى الحاجات مستدعى فراغت است از جميع جهات.
(٨)- وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ و ياد كن نام پروردگار خود را و اسماى حسنى او را بخوان و در شب و روز مدامت نماى بتسبيح و تهليل و تحميد و صلوات و قرائت و دراست علم و غير آن از اقسام طاعات اين دليلست بر جواز دعا در جميع حالات و در نماز از براى دين و دنيا و از براى جميع مؤمنين و مؤمنان، و مؤيد اينست عموم قوله تعالى قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ و از سهل منقولست كه مراد بذكر اسم خدا بسمله است در اوايل سور، و بنا بر اين آيه دالست بر وجوب بسمله در اول الحمد و سوره يعنى نماز خود را مفتتح ساز ببسم اللَّه الرحمن الرحيم وَ تَبَتَّلْ و بريده شو از جميع خلقان و توجه كن إِلَيْهِ بسوى او بطاعت و عبادت تَبْتِيلًا بريدنى يعنى كامل يعنى نفس خود را از انديشه ما سوى مجرد سازد و بالكليه روى دل خود را باو آور و از اينجا است اينكه حضرت خير النساء فاطمة الزهرا سلام اللَّه عليها