اولا قادر خواهد بود بر ايجاد او ثانيا، و عدم عطف جمله‌ فِي أَيِّ صُورَةٍ الخ بر ما قبل بجهت آنست كه آن بيان «عدلك» است و جار و مجرور متعلق است به (ربك) اى وضعك فى بعض الصور و مكنك فيه، يا بمحذوف اى ركبك حاصلا فى بعض الصور، و محل آن نصب است بر- حاليت اگر متعلق بمحذوف باشد، و ميتواند بود كه متعلق به «عدلك» باشد و حينئذ در كلمه‌ أَيِ‌ معنى تعجب باشد اى فعدلك فى صورة عجيبة و بعد از آن گفته باشد كه‌ ما شاءَ رَكَّبَكَ‌ اى ركبك ما شاء من التراكيب بمعنى تركيبا حسنا، و بنا بر اين‌ ما موصوله باشد نه زايده، و قوله:

(٩)- كَلَّا ردعست از اغترار بكرم پروردگار يعنى باز ايستيد از اغترار بكرم خدا و توسل بتفضل او چه كرم و فضل او موجب شكر و طاعتست نه كفر و معصيت، قوله:

بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ‌ اضرابست از اغترار يعنى نه آنست كه باز ايستيد از كفر و عصيان بلكه تكذيب ميكنيد بروز معاد از روى عناد و تصديق نميكنيد بثواب و عقاب يا تكذيب مينمائيد بدين اسلام كه بدتر است از طمع منكر كه اغترار است.

(١٠)-

وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ‌ و بدرستى كه بر شما يعنى بگفتار و كردار شما لَحافِظِينَ‌ نگاه بانند از ملائكه.

(١١)- كِراماً بزرگان نزد خداى‌ كاتِبِينَ‌ نويسندگان روزنامه اعمال و اقوال شما.

(١٢)- يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ‌ مى‌دانند آنچه ميكنيد از نيك و بد، يعنى از روى دانش مى‌نويسند، در خبر است كه چون بنده طاعت كند فرشته دست راست شاد شود و بتعجيل تمام يكى را ده نويسد و چون معصيتى كند هر دو دلتنگ شوند فرشته دست چپ خواهد كه بنويسد آن ديگر گويد كه توقف كن، پس تا هفت ساعت توقف نمايد تا باشد كه بنده پشيمان گردد و اگر در اين مدت بنده پشيمان نگردد و تايب نشود فرشته دست راست با فرشته دست چپ گويد كه آن را بر او بنويس كه جاهل بنده‌ايست، و بدانكه ايراد اين كلام براى تحقيق آن چيزى است كه تكذيب آن ميكردند و رد آنچه متوقع بودند بآن از تسامح و اهمال در نكال ايشان در روز بعث يعنى شما تكذيب روز جزاء ميكنيد و احوال حساب را سهل مى‌دانيد و حال آنكه كاتبان اعمال شما را مى‌نويسند تا بآن جزاء داده شويد، و تعظيم كتبه به اينكه ايشان بزرگان‌اند نزد خدا بجهت تعظيم روز جزاء است و اشعار بر آنكه نوشتن اعمال و ضبط آن از جلايل امور است نزد خدا، و آيه دالست بر آنكه عباد محدث افعالند نه حق سبحانه زيرا كه اسناد فعل بايشان نموده و فرمود يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ‌.