او را كشتى، پس بنا بر اين وائد مسئول باشد و موءودة مسئول عنها، و نظير اين آيه آيه‌ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلًا باشد كه بمعنى مسئول عنه است، و اين عمل شنيع و فعل قبيح عادت اكثر عرب بود در جاهليت كه از خوف درويشى يا از جهت لحوق عار و عيب دختران را زنده در گور كردندى‌ [١] حق سبحانه فرمود كه در آن روز قتله را سؤال كنند كه چرا ايشان را كشتيد، و مرويست كه چون كسى نخواستى كه دختر را به كشد از براى وى پيراهن پشمين دوختى و در او پوشانيدى و بشبانى فرستادى و اگر خواستى كه او را بكشد مدت ششماه او را نيكو داشتى پس مادرش را گفتى كه او را مطيب ساز بطيبهاى خوب كه بخانه شوهرش ميبرم و در صحرا گوى؟؟؟ بكندى و او را بر كنار آن بردى و باو گفتى كه در اين چاه نگاه كن چون نگاه كردى دست بر وى زدى و او را در آن چاه انداختى و آن را پر از خاك كردى، از ابن عباس منقولست كه چون زن وضع حمل او نزديك شدى گوى بكندى و نزديك او نشستى اگر دختر بودى در آن گو انداختى و آن را پر از خاك كردى و اگر پسر بودى نگاهداشتى، و گويند كه عادت مخصوص بود بقبيله‌اى چند كه از عرب بود، و در روايت آمده كه قيس بن عاصم نزد رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت يا رسول اللَّه من در جاهليت نه دختر خود را زنده در گور كرده‌ام عذر آن چون خواهم؟ فرمود كه از هر كشته بنده‌اى آزاد كن گفت مرا بنده‌اى نيست اما شتر دارم فرمود كه از براى هر يكى شترى فديه بده و او نه شتر فديه داد.

(١٠)-

وَ إِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ‌ و آن گاه كه نامهاى اعمال كه بوقت مرگ بندگان بر هم پيچند گشاده گردانيده شود براى حساب تا اعمال او بر او ظاهر گردد و بآن جزاء داده شود از قتاده مروى است كه (صحيفتك يا بن آدم تطوى على عملك ثم تنشر يوم القيامة فلينظر رجل ما يملى فى صحيفته) اى فرزند آدم صحيفه تو در هم پيچيده شود در عمل تو و بعد از آن در روز

[١] قدوة المفسرين شيخ ابو الفتوح رازى (ره) در جلد اول تفسيرش اين داستان رقت بار را مفصلا نقل فرموده و ما پاره‌اى از نگارشات او را ملخصا در اينجا ذكر ميكنيم. ميفرمايد: ملت عرب طبعا از فرزند دخترينه نفرت داشتند و دختر در نظر آنان بسيار خوار و زبون بود چنان كه حقتعالى درباره آنها فرموده آيه ٦ سوره نحل‌ وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى‌ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ‌. الاية و شاعرى از اينان گويد:

القبر أخفى سرة للبنات‌		و دفنها يروى من المكرمات‌