بدرستى كه از امت من كسى باشد كه حق سبحانه بشفاعت او بيشتر از قبيله مضر ببهشت در آورد، حاصل كه شفاعت در حق عصات اهل ايمان مسموع خواهد شد نه درباره مشركان و معاندان‌ [١].

(٤٩)- فَما لَهُمْ‌ پس چيست مر مشركان جاحد و كافران معاند را عَنِ التَّذْكِرَةِ از تذكير كه آن قرآن است يا مواعظ آن‌ مُعْرِضِينَ‌ اعراض كنندگان، نصب اين بر حاليت است كقولك: مالك قائما.

(٥٠)-

كَأَنَّهُمْ‌ گوئيا ايشان در رميدن از قرآن‌ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ خران وحشى رمنده‌اند (٥١)- فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ كه گريخته باشند از شير، قَسْوَرَةٍ فعوله است مشتق از قسر بمعنى قهر و غلبه، و اين بر وزن حيدره است كه اسماى اسد است و گويند قَسْوَرَةٍ اسم جمع است بمعنى جماعت رمات كه صيد شير كنند، و از ابن عباس مرويست كه هى ركز الناس و أصواتهم، و عكرمه گفت كه هى ظلمة الليل؛ پس معنى آنست كه كفار از حمر وحشى‌اند كه گريزند از مردمان تيرانداز كه صيد شير مى‌كنند يا از آوازهاى مختلف يا از تاريكهاى شب، مراد آنست كه هم چنان كه خران وحشى از اينها مى‌گريزند ايشان نيز از استماع قرآن مى‌گريزند چه گوش سخن شنو و دل پندپذير ندارند، حاصل كه حق سبحانه تشبيه ايشان فرموده در اعراض از قرآن و استماع ذكر و موعظه و فرار ايشان از آن بحمر وحشى كه بسيار رمنده باشند از آنچه موجب فزع ايشان باشد و در تشبيه حال ايشان بحمر مستنفره مذمت ظاهر و تهجين بين است كما قوله فى تعالى‌ كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً و شهادت صريحست بر ايشان ببلاهت فهم و قلت عقل، از كلبى منقولست كه مشركان گفتند يا محمّد بما رسيده است كه در بنى اسرائيل هر كه گناهى كردى بامدادان صحيفه يافتى كه گناه او و كفاره او بر آن نوشته بودى براى ما مثل آن چيزى بيار تا بتو ايمان آوريم؛ و روايتى ديگر آنست كه گفتند ما بتو ايمان نياريم تا بنام هر يك از ما كتابى نيارى از آسمان بر دست فرشته‌اى كه تر و تازه باشد يعنى همان ساعت آن را نوشته باشند و هنوز آن را نپيچيده و معنون باشد كه اين نامه ايست از خدا بفلان كس بايد كه متابعت محمد كند چنانچه حضرت حق سبحانه فرموده كه‌ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ‌ آيه آمد كه ايشان گريزانند از استماع كلام ما و نمى‌گروند.

(٥٢)- بَلْ‌ بلكه از روى عناد و جحود يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ‌ ميخواهد هر مردى‌

[١] فرقه اماميه بر آنند كه شفاعت نسبت بفساق و عصاة مؤمنين وقوع ميبايد بر خلاف جمعى از معتزله كه شفاعت را تنها براى مؤمنان نيكوكار ميدانند و از جمله دلايل اماميه بر مدعاى خود همين آيه مباركه است چه اگر عموم عاصيان و فاسقان از شفاعت محروم باشند وجهى از براى تخصيص عدم شفاعت بدين گروه نخواهد بود فتأمل.