تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٢٠ - سوره الأعلى(٨٧) آيات ١٠ تا ١٩
كرد كما قال:
(١١)- وَ يَتَجَنَّبُهَا و پهلو تهى كند از موعظه الْأَشْقَى بدبختترين يعنى كافرى كه اشقى است از فاسق يا از كفره بجهت توغل او در كفر و عداوت رسول و گويند اين آيه در حق وليد بن مغيره و عتبة بن ربيعه نازل گشته و بر هر تقدير.
(١٢)- الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى آن كسى كه شقى است در آيد بآتش بزرگ يعنى آتش دركه جهنم كه آن از آتش دركات ديگر تيزتر و سوزندهتر است، و در حديث آمده كه
ناركم هذه جزء من سبعين جزءا من نار جهنم
اين آتش يعنى آتش دنيا جزئيست از هفتاد جزء آتش جهنم و گفتهاند نار كبرى در طبقه سفلى است كه جاى آل فرعون و منافقان و منكران مائده عيسى عليه السّلام باشد و نار صغرى در طبقه عليا كه جاى گنهكاران امت سيد انبياء صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است و بعضى ديگر بر آنند كه نار كبرى مطلق آتش آخرتست و نار صغرى آتش دنيا.
(١٣)- ثُمَّ لا يَمُوتُ پس بدبختترين آن مردمان نميرد فِيها در آن نار كبرى تا آسايش يابد وَ لا يَحْيى و نه زنده باشد زندگى كه از آن راحت يابد بلكه آن حياة و بال او باشد و پيوسته تمناى زوال آن كند بجهت آنكه آن حياة مستلزم فنون عقاب و الوان عذاب باشد، ذكر ثُمَ بجهت آنست كه حالت متوسطه ميان حياة و ممات افظع از صلى است پس آن متراخى از صلى باشد در مراتب شدّت.
(١٤)- قَدْ أَفْلَحَ بدرستى كه رستگارى يافت مَنْ تَزَكَّى آنكه متطهر شد از كفر و معصيت يا اكثار نمود در تقوى مشتق از زكا بمعنى طهارت يا نماز.
(١٥)- وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ و ياد كرد نام پروردگار خود را بدل و زبان فَصَلَّى پس نماز گذارد و نظير اينست أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي يا رستگار شد كسى كه طهارت كرد و تكبير احرام گفت پس اين تكبير نماز پنجگانه را بگذارد چه نماز بدون آن منعقد نميشود يا ذكر خدا كرد در راه مسجد پس در مسجد نماز گذارد و يا باطن خود را از خبث كفر پاك كرد، جابر بن عبد اللَّه انصارى فرمود كه تفسير اين آيه را از رسول صلّى اللَّه عليه و آله پرسيدم فرمود كه معنى آنست كه رستگار شد هر كه نفس خود را از خبث كفر پاك كرد و بشهادتين نيز اقرار كرد پس بر پنج نماز يوميه محافظت نمود ابن عباس و حسن و قتاده گفتهاند در تفسير قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى أى قد ظفر بالبيعة من صار زاكيا بالاعمال الصالحة و الورع، و عن ابن مسعود تَزَكَّى اى اعطى زكاة ماله و ذكر تكبير العيدين يقول رحم اللَّه امرءا تصدق ثم صلى؛ و از ابن عمرو ابو العاليه و ابن سيرين مرويست كه مراد از تزكى زكاة فطره است و بذكر تكبير عيد و بصلاة نماز عيد و عدم وجوب نماز عيد و زكاة در مكه منافات ندارد