كه اين استثناء متصل است از لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ يعنى تو مسلط نيستى بر ايشان بجهاد مگر بر كافر متولى از ايمان و شبهه نيست در آنكه جهاد با كفار و قتل ايشان لازم است فكان ايعاد ايشان نموده بجهاد در دنيا و بعذاب اكبر در آخرت، و نزد بعضى اين استثناء است از فَذَكِّرْ يعنى پند ده مگر آن كسى را كه روى بگرداند و پند گوش نكند و مصر شود در آن و تو از ايمان او مأيوس شوى و قطع طمع كنى از او پس مستحق عذاب اكبر گردد و بنا بر اين ما بين مستثنى و مستثنى منه جمله معترضه باشد.

(٢٥)- إِنَّ إِلَيْنا بدرستى كه بسوى ما است يعنى كه بحكم ما إِيابَهُمْ‌ بازگشت ايشان (٢٦)- ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا پس بتحقيق كه بر ماست‌ حِسابَهُمْ‌ شمار اعمال ايشان در محشر پس روز قيامت همه را بجزاء و سزا خواهيم رسانيد و بر وفق اعمال معذب و معاقب خواهند شد اين آيه جامع وعد و وعيد است، و خلاصه معنى آنست كه اى محمّد اندوه و ملال بخاطر عاطر خود راه مده كه كفار اگر چه با تو معانده ميكنند و ايذاء و آزار بتو ميرسانند بازگشت همه ايشان بحكم ما است و مجازات ايشان بر ماست و عنقريب از دغدغه ايشان فارغ شوى و نزد مشاهده عذاب ايشان خوشحال و شادمان گردى، و تقديم خبر بجهت تخصيص است و مبالغه در وعيد فكأنه قال إن ايابهم ليس الا إلى الجبار المقتدر على الانتقام و ان حسابهم ليس بواجب الا عليه و هو الذى يحاسب على النقير و القطمير، و معنى وجوب كه از على مستفاد ميشود اتيانست بر فعلى كه مقتضاى حكمت و مصلحت باشد و بترك آن خلاف حكمت لازم آيد، و بدانكه ميتواند بود كه‌ أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ‌ تا آخر سوره متصل باشد باول سوره و ضمير جمع راجع باشد بجماعتى كه موصوف باشند بقوله‌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ و حينئذ او سبحانه بعد از ذكر عقاب ايشان و ثواب مؤمنان الزام حجت كرده باشد بر ايشان به إبل و سماء و أرض و جبال و كيفيت دلالت آنها بوجود صانع حكيم و وعيد ايشان نموده بقوله‌ إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ‌.

سورة الفجر

مكيست و سى و دو آيه است نزد حجازى، و سى كوفى و شامى، و بيست و نه بصرى اختلاف در چهار آيت است‌ وَ نَعَّمَهُ‌ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ‌ هر دو حجازى انه‌ بِجَهَنَّمَ‌ حجازى و شامى‌ فِي عِبادِي‌ كوفى.

أبى بن كعب از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه هر كه اين سوره را در ليالى عشر ذى الحجة بخواند آمرزيده شود و اگر در آن روزها بميرد بيحساب ببهشت رود و هر كه در ساير أيام بخواند از براى او نورى گردد در قيامت، و بديگر روايت بعدد هر چه او را آورده حسنه كرامت فرمايد، و داود