تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٧٩ - سوره الضحى(٩٣) آيات ١ تا ١١
در روز قيامت هر گاه كه از خداى [١] ترسيده باشد و از گناه پرهيز نموده، و اشاره بانگشت سبابه و وسطى كرد، و أيضا
قال صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ان اليتيم اذا بكى اهتز لبكائه عرش الرحمن فيقول اللَّه لملائكته يا ملائكتى من أبكى هذا اليتيم الذى غيب ابوه فى التراب؟ فيقول الملائكة انت اعلم فيقول اللَّه تعالى يا ملائكتى فانى اشهد كم ان لمن اسكته و ارضاه ان ارضيه يوم القيامة
يعنى بدرستى كه هر گاه يتيمى بگريد عرش خداى بلرزد بسبب گريه او پس حق سبحانه بفرشتگان خود گويد كه اى ملائكه من كيست كه اين يتيم را كه پدر او غايب شده در زير خاك بگريه در آورده ملائكه گويند خداوندا تو داناترى پس حق سبحانه فرمايد كه اى فرشتگان من بدرستى كه من شما را گواه ميگيرم بر آنكه هر كه آن يتيم را خاموش گرداند و خوشنود كند من در روز قيامت از او خوشنود باشم، آوردهاند كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم يتيمى را تعهد و تفقد ميفرمود و شفقت و عطوفت مينمود از قضا آن يتيم وفات يافت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم آن شب دست از طعام بكشيد و تأسف بسيار ميخورد پرسيدند يا رسول اللَّه دل مبارك را چرا غمگين ساختهاى اگر فرمايى شخصى ديگر را حاضر كنيم تا در خدمت تو بسر برد فرمود كه آن كودك بد خو بود و من با خوى بد او بسر ميبردم و بخلق نيكو با او رفق و مدارا مينمودم و مرا از اين اجر جميل و ثواب عظيم بود و از ديگرى اين غرض حاصل نميشود.
مالك روايت كرده كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود كه
اذا اتاك سايل على فرس باسط كفيه فقد وجب له الحق و لو بشق تمرة
هر گاه سايلى بيايد بنزد تو بر اسب نشسته و كفها گسترده بتحقيق كه حقى بر تو واجب گردانيده اگر چه نصف خرما باشد. مراد آنست كه هيچ سايلى را محروم مساز اگر چه بر اسب سوار باشد، و بروايت ديگر حق سايل را بده اگر چه در دست او دست برنجن باشد، در عدة الداعى آورده كه حق سبحانه وحى كرد بداود عليه السّلام كه
إن العبد من عبادى يأتينى بالحسنة فاوجبته جنتى
بدرستى كه بندهاى از بندگان من كه حسنه كند من بهشت را بر او واجب گردانم داود گفت اين حسنه چه باشد خطاب آمد كه
يدخل على عبدى المؤمن سرورا و لو
[١] عرب جاهليت حقوق يتيمان را نميدادند و از ميراث محرومشان ميكردند از اينرو حقتعالى نخست برسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله كه خود يتيم بوده و از رنج يتيمان آگاهست خطاب نموده ميفرمايد: أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى و سپس ميفرمايد: فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ يعنى هم چنان كه تو يتيم بودى و ما تو را در پناه خود در آورديم تو نيز يتيمان را نوازش كن و يتيمان را مقهور مكن و ظلم و ستم درباره ايشان روا مدار و در اينجا اگر چه خطاب برسول اكرم است ولى مراد امت آن حضرتند چه قرآن در اين باره بسيار تأكيد فرموده و حضرت ختمى مآب صلى اللَّه عليه و آله و عترت طيبه او نيز سفارشات اكيده نمودهاند چنانچه مرحوم مؤلف يك سلسله از احاديثى را كه در اين باب رسيده نقل فرموده است.