تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٤٨ - سوره البلد(٩٠) آيات ١ تا ٩
(١)-
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ لا أُقْسِمُ البته سوگند ميخورم بِهذَا الْبَلَدِ بدين شهر يعنى مكه و چون سوگند نخورم باين شهر؟! (٢)- وَ أَنْتَ حِلٌ و حال آنكه تو فرود آمدهاى بِهذَا الْبَلَدِ بدين شهر و با آنكه مكه موضع من و مثاب خلق و ميقات حج و مكان بيت الحرام و محل ابراهيم و اسمعيل عليهما السلام نيز هست قسم را مقيد ساخت بحلول حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در او بجهت اظهار مرتبه فضل آن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و اشعار بر آنكه مرتبه و مزيت و شرف مكان بسبب مرتبه و شرف اهل آنست يعنى اين شهر بجهت آنكه مولد تو در اينجا است و در او نزول اجلال نمودهاى شايسته آنست كه بوى سوگند خورند و بعضى گفتهاند كه معنى آنست كه قسم باين بلد در حالتى كه تو حلالى باين يعنى بر تو حلالست آنچه كسى ديگر را حلال نبوده و نيست از قتل و اسر و اين در ساعتى از روز فتح مكه بود كه حق سبحانه باو امر نمود كه كافران مكه را بكشد و اسير كند پس در آن ساعت ابن حنظل را بكشت و حال آنكه دست در آستانه كعبه زده بود و مقيس بن صبابه را و غيره بقتل رسانيد و بعد از آن فرمود
ان اللَّه حرم مكة يوم خلق السموات و الارض فهى حرام الى أن تقوم الساعة لم تحل لاحد قبلى و لن تحل لاحد بعدى و لم تحل لى الا ساعة من نهار فلا يعضد شجرها و لا يختلى خلاها و لا ينفر صيدها و لا تحل لقطتها الا لمنشد
يعنى بدرستى كه حرام گردانيده حق سبحانه مكه را روزى كه بيافريد آسمان و زمين را پس مكه حرامست تا آنكه قيامت قايم شود حلال نبوده مر هيچ كس را كه پيش از من بوده و هرگز حلال نشود مر كسى را كه بعد از من باشد و مرا حلال نيست مگر يك ساعت از روز كه حلال بود، پس شجر آن را قطع نمى- بايد كرد و گياه تر او را نبايد بريد و صيد آن را نتوان رهانيد و لقطه آن حلال نيست مگر مر كسى را كه تعريف آن كند، عباس فرمود يا رسول اللَّه اذخر را استثناء فرما كه آن محتاج اليه است مر قيون [١] و قبور و بيوت ما را حضرت فرمود
إلا الاذخر
و بنا بر اين تفسير آيه از قبيل سبق نزول حكمتست بر فعل چه فتح مكه بعد نزول اين آيه واقع شده پس أَنْتَ حِلٌ بمعنى استقبال باشد از قبيل تسميه شيء باسم ما يؤل و نظير اينست آيه إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ و مثل اين در كلام عرب واسع است كما تقول لمن تعده الاكرام و الحباء انت مكرم و محبوء و در كلام خداى باتفاق امت اوسعست زيرا كه احوال مستقبله نزد او سبحانه در حكم حاضر و مشاهد است و نزد بعضى ديگر معنى آيه آنست كه سوگند نميخورم باين بلد و حال آنكه تو حلالى در آن و منتهك الحرمة و مستباح
[١] قيون جمع قين است مانند عين و عيون و قين بمعنى آهنگر است.