و اين را سورة الدهر و سورة الأبرار نيز خوانند، و اختلاف كرده‌اند در آنكه اين سوره مد نيست يا مكى جميع اماميه و معظم سنيه بر آنند كه مدنى است و عكرمه و كلبى گفته‌اند كه مد نيست الا آيه‌ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً كه مكيست و جماعتى ديگر قايلند كه آيه‌ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ‌ تا آخر سوره مكيست و باقى مدنى، و نزد جماعتى همه آن مكيست، و حق آنست كه همه آن مد نيست چنان كه در اثناى سوره سمت بيان خواهد رفت و عدد آيات آن سى است باجماع امت.

ابى بن كعب از رسول صلّى اللَّه عليه و آله روايت كرده كه هر كه سوره‌ هَلْ أَتى‌ بخواند اجروى بر خداى جنت و حرير باشد، و ابو جعفر عليه السّلام فرموده كه هر كه‌ هَلْ أَتى‌ را در صبح پنجشنبه قرائت نمايد حق سبحانه صد حور العين عذراء و چهار هزار ثيب ايشان را باو تزويج نمايد و در بهشت با حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله باشد.

بدانكه چون حضرت حق سبحانه و تعالى ختم سورة القيامة نمود بخلق انسان از نطفه كه دالست بر صحت بعث افتتاح اين سوره نيز بمثل آن كرده فرمود كه:

(١)-

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ هَلْ أَتى‌ هل بمعنى (قد) است در استفهام خاصة، و اصل آن أهلست بدليل قول الشاعر: (أهل رأونا بسفح القاع ذي الأكم) و استفهام از براى تقرير است و قد از براى تقريب است اى قد أتى قبل زمان قريب يعنى بتحقيق كه آمد پيش از اين بزمان اندك‌ عَلَى الْإِنْسانِ‌ بر آدمى مراد جنس است‌ حِينٌ‌ هنگامى محدود و معين‌ مِنَ الدَّهْرِ از زمان ممتد غير محدود لَمْ يَكُنْ‌ در حالتى كه نبود آدمى‌ شَيْئاً مَذْكُوراً چيزى ياد كرده شده چه او عنصر بوده و نطفه در اصلاب آباء و هيچكس نام او نميبرد و نميدانست كه او انسان خواهد بود، و ميتواند بود كه اينصفت‌ حِينٌ‌ باشد نه حال از انسان و راجع محذوف باشد اى حين لم يكن فيه شيئا مذكورا كقوله تعالى‌ يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ‌ يعنى هنگامى كه نبود آدمى در آن چيزى ذكر كرده شده و اكثر مفسران بر آنند كه مراد از انسان آدم عليه السّلام است كه چهل سال در ميان مكه و طايف افتاده بود قبل از نفخ روح در او و آن مدت در بعضى زمان خاك بود و در برخى ديگر گل و حمأ و صلصال و گفته‌اند كه چهل سال خاك بود و باران بر او ميباريد و بعد از آن مدت چهل سال ديگر گل بود و بمرور زمان متغير شد و حمأ گشت و چهل سال ديگر