تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٩٣ - سوره الانشقاق(٨٤) آيات ١٠ تا ١٩
او را از پس پشت او بيرون آرند و از آن طرف نامه بدست چپ او دهند و گويند باو اقْرَأْ كِتابَكَ او گويد من نامه را چگونه از پس پشت خود بخوانم پس گردن او را باز پس كشند تا نامه خود را به بيند تاريك و سياه عاجز و متحير شود، و نتواند كه آن را بخواند [١]؛ مقاتل گفته كه دست چپ او را منخلع سازند بر پس پشت او و نامه اعمال را در آن نهند، و بدانكه دادن نامه بدست راست علامتى است مر ملائكه و مؤمنانرا كه صاحب آن از اهل جنت است و لطف است مر خلقان را در خبر دادن از آن و كنايهايست از قبول طاعت او و دادن بر وجه ديگر امارتى است صاحب آن را كه از اهل نار است و علامت مناقشه در حساب و سوء مآب.
(١١)- فَسَوْفَ يَدْعُوا پس زود باشد كه بخواند يعنى تمنا كند ثُبُوراً هلاكت را يا گويد و وا ثبوراه و اين كلمه هم طلب هلاكت است.
(١٢)- وَ يَصْلى سَعِيراً و در آيد بآتش افروخته و هميشه ملازم آن باشد آن گه بيان موجب اين عذاب ميكند بقوله:
(١٣)- إِنَّهُ كانَ بدرستى كه اينكس بوده در دنيا فِي أَهْلِهِ در ميان كسان خود مَسْرُوراً شادمان و نازان بمال فانى و جاه ناپايدار و بجهت فرط غرور او بآن فارغ بود از روز شمار يا مسرور بود بمعاصى و كفر.
(١٤)- إِنَّهُ ظَنَ بدرستى كه او گمان برده أَنْ لَنْ يَحُورَ آنكه باز نگردد بخدا يعنى او را بعث و حشر نبود، ابن عباس فرمود كه من معنى يَحُورَ ندانستم تا آنكه از اعرابى شنيدم كه دخترك خود را گفت حورى، يعنى ارجعى.
(١٥)- بَلى اين ايجاب ما بعد نفى است در لَنْ يَحُورَ يعنى آرى او را بازگشت خواهد بود إِنَّ رَبَّهُ بدرستى كه پروردگار او كانَ بِهِ هست باو و باعمال او بَصِيراً بينا پس او را فرو نخواهد گذاشت پس او را بمحشر خواهند آورد و جزاء و سزا باو خواهند رسانيد، گويند كه اين هر دو آيه در شأن ابى سلمة بن عبد الاشد و برادر او اسود بن عبد الاشد نازل شده.
(١٦)- فَلا أُقْسِمُ پس سوگند ميخورم بِالشَّفَقِ بسرخى كه بعد از آفتاب در مغرب پيدا ميشود، يا بياضي كه در عقب حمره بماند و گويند اين بياض اصلا غايب نميشود بلكه متردد
[١] در ضمير فَمُلاقِيهِ دو وجه محتملست يكى آنكه راجع باشد به رَبِّكَ اى فملاقى ربك و مؤيد اين وجه است آنكه نظير اين عبارت در قرآن موجود است و بنا بر اين مراد از القاء پروردگار مرگ خواهد بود دوم آنكه مرجع ضمير را جزاء بدانيم اى فأنت ملاقى جزاء ربك و مؤيد اين وجهست تفصيل مذكور در دو آيه بعد فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ. الآيات.