كنند يَوْمَهُمُ‌ روز خود را الَّذِي يُوعَدُونَ‌ آن روزى كه وعده داده شدند، مراد قيامت است، و گويند كه روز بدر است و حكم اين آيه بآية القتال سمت نسخ يافته.

(٤٣)- يَوْمَ يَخْرُجُونَ‌ روزى كه بيرون آيند مِنَ الْأَجْداثِ‌ از گورها [١] سِراعاً در حالتى كه شتاب كنندگان باشند باجابت اسرافيل، و اين جمع سريع است‌ كَأَنَّهُمْ‌ گوئيا ايشان‌ إِلى‌ نُصُبٍ‌ بسوى علمى بر پا كرده‌ يُوفِضُونَ‌ ميشتابند چنان كه لشكر پراكنده كه علم خود را قائم ببينند و بجانب او شتاب‌كنان روند، و حفص‌ نُصُبٍ‌ بضم نون و صاد خوانده كه جمع نصب باشد چون سقف و سقف و يا آنكه مثقل نصب باشد، و گويند كه‌ نُصُبٍ‌ علم صنم است يعنى گوئيا ميشتابند بجانب بتان خود بجهت تقرب بايشان هم چنان كه در دنيا بر يكديگر سبقت ميگرفتند بعبادت ايشان. و قوله:

(٤٤)- خاشِعَةً حالست از ضمير يُوفِضُونَ‌ يعنى شتاب كنند در حالتى كه ذليل و فرو افتاده باشند أَبْصارُهُمْ‌ ديدهاى ايشان چه از غايت هول و ترس چشم نتوانند گشاد و سر ببالا نتوانند كرد تَرْهَقُهُمْ‌ بپوشد و فرو گيرد ايشان را ذِلَّةٌ خوارى و نگونسارى و روسياهى‌ ذلِكَ‌ اين روز الْيَوْمُ الَّذِي‌ آن روزى است كه در دنيا كانُوا يُوعَدُونَ‌ بودند كه وعده كرده ميشدند و باين ترسانيده ميشدند و بجهت عناد و طغيان تصديق بآن نميكردند و جحود مى‌ورزيدند.

سورة نوح‌

مكيست و بيست و هشت آيت است بعدد كوفى و بيست و نه نزد بصرى و شامى، و سى نزد باقى، و اختلاف در چهار آيتست‌ سُواعاً و فَأُدْخِلُوا ناراً كه هر دو غير كوفى‌اند و نَسْراً كه كوفى است و مدنى الاخير وَ أَضَلُّوا كَثِيراً كه مكيست و مدنى الاول.

ابى بن كعب از رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه هر كه سورة نوح عليه السّلام قرائت كند داخل دعاى‌

[١] جدث بر وزن سبب بمعنى گور و جمع آن اجداث مانند اسباب است و اشارتست بزنده شدن مردگان هنگامى كه اسرافيل در صور دوم بدمد و اين تعبير بمناسبت اعم و اغلب است چه اكثر و اغلب مردگان در گورها داخل شده و روز قيامت از گورها بيرون آيند پس منافات ندارد با مردگانى كه خوراك حيوانات ميشوند با مردگانى كه بر حسب آئين باطلشان اينان را ميسوزانند چه هر كس كه بميرد و بدن وى هر گونه تحول و تغيرى كه پيدا كند در روز قيامت بقدرت كامله پروردگار تمام ذرات اصليه بدن او جمع آورى گرديده و بهمديگر پيوسته و زنده خواهد شد.