و اين سوره را سوره انشقاق نيز گويند، مكيست و بيست و سه آيت است نزد بصرى و شامى و بيست و پنج نزد باقيان، اختلاف در دو آيت است‌ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ‌ وَراءَ ظَهْرِهِ‌ كه هر دو حجازى‌اند و كوفي.

ابى بن كعب از رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه هر كه سوره انشقت قرائت كند خداى تعالى او را در پناه خود گيرد از آنكه نامه اعمال او از پشت او باو دهند بلكه آن را در دست راست او دهند.

و ببايد دانست كه چون حقتعالى ختم سوره مذكوره كرد بذكر احوال قيامت افتتاح اين سوره نمود بمثل آن و آن را متصل ساخت باول مانند اتصال نظير به نظير و فرمود كه:

(١)-

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ‌ آن گاه كه آسمان شكافته شود و فرشتگان از آن بزمين نازل شوند، و از امير المؤمنين عليه السّلام مرويست كه‌

تنشق من المجرة

آسمان شكافته گردد از كهكشان.

(٢)- وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها و بشنود و فرمان برد مر پروردگار خود را يعني منقاد شود مر تأثير قدرت او سبحانه را در او مانند انقياد مطيع امرى را كه از جانب مطاع باو وارد گردد، مراد آنست كه آسمان در انشقاق مسخر فرمان وى است و از آن امتناع ننمايد كقوله‌ أَتَيْنا طائِعِينَ‌ وَ حُقَّتْ‌ و حقيق و سزاوار گردانيده شده است آسمان باستماع و انقياد امر حق تعالى چه او سبحانه خالقست پس في الحقيقه مطيع و منقاد امر او باشد.

(٣)- وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ‌ و آن گاه كه زمين كشيده شود به اين وجه كه كوه‌ها و جميع بلنديها را از ميان بردارند و او را پهن باز كشند كه هيچ موضعى از آن مرتفع و منخفض نماند چنان كه اگر تخم مرغى در مشرق بنهند در مغرب آن را توان ديد و بعكس كما قال‌ قاعاً صَفْصَفاً لا تَرى‌ فِيها عِوَجاً وَ لا أَمْتاً و از ابن عباس مرويست كه مدت مد الأديم العكاظى چه اديم عكاظى را چون ميكشند انعطاف او بالكليه زايل ميگردد، و همه مواضع آن مستوى ميشود، و ميتواند بود كه‌ مُدَّتْ‌ مأخوذ باشد از مده بمعنى أمده اى زيدت سعة و بسطة، يعني فراخى و گشادگى او زياده گردد.

(٤)- وَ أَلْقَتْ ما فِيها و بيرون افكند آنچه در درون اوست از كنوز و اموات‌ وَ تَخَلَّتْ‌