(٥٣)- كَلَّا اين ردعست از اراده مذكوره يعنى ندهند ايشان را اين صحيفها و اگر بر سبيل فرض بدهند نگروند پس اعراض ايشان نه بجهت امتناع اتيان صحيفه است‌ بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ بلكه نميترسند از عذاب آخرت، از ابن عباس مرويست كه مشركان گفتند اگر محمد راست ميگويد بايد فردا كه ما برخيزيم بر بالين هر يكى كتابى باشد و در آن نوشته كه فلان آزاد است از آتش دوزخ حق سبحانه رد كرده و گفت نه چنين است بلكه از عذاب آخرت نمى‌ترسند و بجهت اينست كه از تذكره اعراض مى‌كنند نه بجهت امتناع از آنچه ايشان اقتراح مى‌كنند از اتيان صحف كه اگر خوف آخرت داشتندى اقتراح آيات نكردندى بعد از قيام دلالات و معجزات:

(٥٤)- كَلَّا اين ردعست از قول ايشان در باب قرآن يعنى نه آن چنانست كه ايشان مى‌گويند كه قرآن سحر است و قول بشر يا حقا كه‌ إِنَّهُ‌ بدرستى كه قرآن‌ تَذْكِرَةٌ پنديست شريف و موعظه عظيم (٥٥)- فَمَنْ شاءَ پس هر كه خواهد پند گرفتن و ياد كردن را از آن‌ ذَكَرَهُ‌ پند گيرد آن را و بسهولت از آن متعظ شود نه بعسرت، تذكير ضمير إِنَّهُ‌ و ذَكَرَهُ‌ با آنكه راجع بتذكره است بجهت آنست كه در معنى ذكر است يا قرآن:

(٥٦)- وَ ما يَذْكُرُونَ‌ و ياد نكند آن را و پندپذير نشوند بآن‌ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌ مگر آنكه خداى خواهد كه ياد كنند يعنى باختيار خود ياد آن نخواهند كرد و ايمان نخواهند آورد مگر گاهى كه حق سبحانه بقسر و إلجاء ايشان را بر آن دارد كقوله‌ وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً پس مشيت اول مشيت اختياريست و مشيت ثانى مشيت اضطرارى و اجبارى، و بعضى گفته‌اند كه معنى آنست كه مگر آنكه خداى اراده آن فرمايد از اين حيثيت كه بآن امر فرمايد و از ترك آن نهى نمايد و بر فعل آن وعده ثواب دهد و بر ترك آن ايعاد عقاب پس بنا بر اين مشيت در اينجا نيز اختيارى باشد هُوَ أَهْلُ التَّقْوى‌ او است سزاوار آنكه از او بترسند و خوف او را نصب العين خود سازند يعنى از محارم او اتقاء نمايند وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ و او است سزاوار آمرزيدن مر گناه كاران را خصوصا مر ترسندگان را، و از انس مرويست كه حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم تلاوت اين آيه فرمود و گفت قال اللَّه تعالى سبحانه‌

أنا أهل أن اتقى فلا يجعل معي اله فمن اتقى ان يجعل معى الها فأنا أهل أن اغفر له‌

حق سبحانه فرمود كه من اهل آنم كه از