هست- که بانک چندین کار دارد؛ یعنی از این طرف که من پولم را به حساب جاری میگذارم، از آن طرف این پول را به شخص دیگری که او نیز حساب جاری دارد میدهد و فقط وسیله مبادله است و معمولًا مقداری از پولی که در بانک وجود دارد صرف همین کار میشود، در این صورت پول گذاشتن به حساب جاری نه تنها اعانت به اثم نیست بلکه اعانت به برّ است، یعنی اگر این پول آنطور در جریان باشد به نفع دیگران است. این مقدار شاید نشود گفت.

صندوق پس انداز با حساب جاری خیلی فرق میکند. صندوق پس انداز یا سپرده، پول را از ابتدا به این حساب میگیرد که بعد بدهد و آن را میبرد برای مصرفی که آن مصرف اشتباه است. ولی حساب جاری اصلًا برای گردش پول است و لذا انسان در حساب جاری یقین ندارد که حتماً عین پول او صرف ربا میشود و به همین جهت، مسلّم کار او اعانت به اثم نیست. پس حساب جاری با غیر آن فرق میکند.

- این اعانت به اثم است، زیرا بانک به چه علت احتیاج به پولی که شخصی میپردازد دارد که آن را به دیگری بدهد؟ برای اینکه پول دیگری را در کار ربوی قرار داده. چون به اندازه هفتاد درصد از پولهای حساب جاری را در کارهای ربوی قرار داده، از این جهت به سی درصدی که در صندوق برای مبادله هست احتیاج دارد.

در اعانت به اثم رابطه مستقیم شرط است. رابطه غیر مستقیم اعانت به اثم نیست و حتی بعضی مثل محقق حلّی گفتهاند که رابطه مستقیم هم کافی نیست اگر اراده آزاد شخص متخلّل بشود. اگر بنا بشود که ما رابطه غیر مستقیم را هم اعانت به اثم بدانیم، تمام کارهای کنونی ما اعانت به اثم است. اصلًا کدام کار هست که بهطور غیر مستقیم به سود یک گناه در یک جا مصرف نشود [١]- ولی اینها اعانت به اثم نیست- مثل گمرک دادن؛ اگرچه اکنون گمرک فی حد ذاته مثل مالیات است و گمرکهای فعلی غیر از گمرکهای قدیم است و اینها نباید با یکدیگر اشتباه شود. یعنی گمرک در قدیم باج سبیل یک شخص بود که میگرفت ولی گمرک فعلی به حساب مالیات است و بعد به عموم میرسد (البته بستگی به حکومت دارد). گمرک قدیم را

[١] [باید توجه داشت که این بحثها قبل از انقلاب اسلامی ایراد شده است.]