مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٨ - پرسش و پاسخ

که ما بیمه را داخل در باب قمار بدانیم. صرف به خطر انداختن، ملاک قمار نیست.

گفتیم [برای صحت یک معامله] باید آن استثناها وجود نداشته باشد. در باب معاملات، ریشه استثناها آن چیزی است که در آیه قرآن آمده که قمار هم یکی از مصداقهای آن است: وَ لاتَأْکلوا امْوالَکمْ بَینَکمْ بِالْباطِلِ [١]. مقصود این است که وقتی پول شما در میان شما گردش میکند، بیهوده گردش نکند؛ یعنی توأم باشد با یک هدف عقلایی به اصطلاح فقها. انسان یک وقت میبخشد. بخشیدن در مواردی یک کار انسانی است، یعنی یک نیاز انسانی است. انسان در موردی میخواهد که جود کرده باشد. این یک کار بیهوده نیست. یا وقتی انسان جنس خودش را به طرف میفروشد، در مقابل پول میگیرد. یا انسان پول میدهد، در مقابل از معلم درس میگیرد. باز پول بیهوده گردش نکرده. ولی در مورد قمار و امور شبه قمار، پول از دست طرف بیرون میرود بدون اینکه چیزی کسب کرده باشد. از نظر شارع این پول بیهوده بیرون رفته است.

ولی در مورد بیمه اینطور نیست. بیمه یک هدف عقلایی دارد. انسان تأمین میگیرد و در مواردی- اگر خسارتی یا حادثهای پیش آید- غیر از تأمین، پول هم میگیرد و بنابراین پولی که بیمه گزار میدهد هرگز مصداق وَ لاتَأْکلوا امْوالَکمْ بَینَکمْ بِالْباطِل نیست. ولی یک مورد بیمه هست که در آن آنچه که اصالت پیدا میکند رباست و آن جایی است که در بیمه عمر، شرکت بیمه تمام پول را یکجا میگیرد و هدف اصلی بیمه این است که سرمایهای جمع کند و از آن استفادههای ربوی بکند و بیمه تقریباً جنبه فرعی پیدا میکند که این مسئله علیحدهای است و درباره آن باید جداگانه بحث کرد.

پرسش و پاسخ

سؤال: مسئله عقد نکاح که گفتید یک حالت مستثنی از سایر معاملات است، یک نوع تمتع و بهره گیری از زن است. شاید در اینجا نیز اجازهای نظیر اجازهای که صاحب یک زمین برای ساختن بنا یا کاشتن بذر و درخت در آن زمین دارد، وجود داشته باشد. مادامی که زنی در عقد یک