و نیز به سپرده مقدار معینی سود بدهد و شما هم مبنیاً علی هذا این کار را میکنید، باز قطعاً رباست. بله اگر فرض بکنیم- که چنین فرضی در عمل وجود ندارد- که چنین قراری نه ضمناً و نه صریحاً وجود دارد ولی بانک خودش مبلغی اضافه میدهد به طوری که اگر ندهد، عرفاً کسی برای خودش حق مطالبه قائل نیست، در این صورت گرفتن سود مانعی ندارد ولی این فرض ظاهراً غیر از آن چیزی است که در خارج وجود دارد. بنابراین به قول این آقایان سودی که از راه پس انداز یا سپرده ثابت میگیریم جایز است.

جوایز بانکی

جایزههایی که صندوق پس انداز ملی میدهد یا جوایزی که به قید قرعه به کسانی که حساب باز کردهاند میدهند، تکلیفش چیست؟ میگویند جایزه است و اشکال ندارد، یعنی به میل خود جایزه میدهد و این غیر از بلیتهای بخت آزمایی است. خود جایزه از آن جهت که جایزه است اشکالی ندارد. ولی در اینجا اشکال دیگری کردهاند و آن این است: اینکه بانک جایزه میدهد برای چه جایزه میدهد؟

جایزه را به کسانی میدهد که حساب باز کردهاند و از پول آنها استفاده میکند و این استفاده هم استفاده ربوی است. جایزه اشکال دارد ولی نه از این جهت که ما یقین داریم که بانک این جایزه را از همان مورد ربا میدهد. هیچ کس نمیتواند یقین کند که بانک این جایزه را از همان مورد ربا داده، چون در عین حال پول حلال هم دارد.

از این جهت، اشکال نیست. در مسائلی که شارع تسهیل قائل شده ما نباید بر خودمان تضییق بکنیم. روایتی است در همین زمینه که فقها خیلی به آن استناد میکنند و معروف است به روایت مَسْعَدَة بن صدقه. در مورد معاملاتی است که انسان با مردم انجام میدهد. عبارت این است: کلُّ شَی ءٍ لَک حَلالٌ حَتّی تَعْرِفَ انَّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ. مثل باب طهارت و نجاست است. در برخی مسائل، خود شارع بنایش را بر تسهیل گذاشته. شارع از احکام طهارت و نجاست خود دست برنداشته ولی در مرحله تحقیق و اثبات هم نهایت سهولت را قائل شده است. میگوید تا صددرصد یقین نداری که چیزی نجس است، بگو پاک است: کلُّ شَی ءٍ لَک طاهِرٌ حَتّی تَعْلَمَ انَّهُ قَذِرٌ. تا رویش به اصطلاح نتوانی قسم بخوری، باید بگویی پاک است. این یک حکم تسهیلی است که شارع قائل شده. اینجا هم همینطور است. شما ممکن است درصد