مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٤ - حدیث امام صادق علیه السلام درباره تقلیدِ ممنوع

هَواهُ مُطیعاً لِامْرِ مَوْلاهُ فَلِلْعَوامِّ انْ یقَلِّدوهُ [١] که از جمله سندهای تقلید و اجتهاد است جزء همین حدیث است و شیخ انصاری درباره این حدیث میگوید: آثار صدق از آن نمایان است.

این حدیث در ذیل این آیه کریمه است: وَ مِنْهُمْ امِّیونَ لایعْلَمونَ الْکتابَ الّا امانِی وَ انْ هُمْ الّا یظُنّونَ [٢]. این آیه در مقام مذمّت عوام و بیسوادان یهود است که از علما و پیشوایان دین خود پیروی و تقلید میکردند، و دنباله آیاتی است که روش ناپسند علمای یهود را ذکر میکند. میفرماید یک عده آنها همان مردم بیسواد و نادان بودند که از کتاب آسمانی خود چیزی جز یک رشته خیالات و آرزوها نمیدانستند و دنبال گمان و وهم میرفتند.

حدیث امام صادق علیه السلام درباره تقلیدِ ممنوع

در ذیل این آیه این حدیث است که شخصی به حضرت صادق علیه السلام عرض کرد که عوام و بیسوادان یهود راهی نداشتند جز اینکه از علمای خود هرچه میشنوند قبول کنند و پیروی نمایند. اگر تقصیری هست متوجه علمای یهود است. چرا قرآن عوام الناس بیچاره را که چیزی نمیدانستند و فقط از علمای خود پیروی میکردند مذمّت میکند؟ چه فرقی بین عوام یهود و بین عوام ما هست؟ اگر تقلید و پیروی عوام از علما مذموم است پس عوام ما نیز که از علمای ما پیروی میکنند باید مورد ملامت و مذمّت قرار گیرند. اگر آنها نمیبایست قول علمای خود را بپذیرند اینها نیز نباید بپذیرند.

حضرت فرمود:

بَینَ عَوامِّنا وَ عُلَمائِنا وَ بَینَ عَوامِّ الْیهودِ وَ عُلَمائِهِمْ فَرْقٌ مِنْ جَهَةٍ وَ تَسْوِیةٌ مِنْ جَهَةٍ: امّا مِنْ حَیثُ اسْتَوَوْا فَانَّ اللَّهَ قَدْ ذَمَّ عَوامَّنا بِتَقْلیدِهِمْ عُلَمائَهُمْ کما قَدْ ذَمَّ عَوامَّهُمْ. وَ امّا مِنْ حَیثُ افْتَرَقوا فَلا.

عوام و علمای ما و عوام و علمای یهود از یک جهت فرق دارند و از یک