مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨ - درس سوم تاریخچه فقه و فقهاء (٢)

فقیه مالکی مذهب و تأیید یک فقیه شافعی مذهب شهید شده است. او شاگرد شاگردان علامه حلّی و از آن جمله فخر المحققین بوده است. کتابهای معروف شهید اول در فقه عبارت است از اللّمعه که در مدت کوتاهی در همان زندانی که منجر به شهادتش شد تألیف کرده است [١] و عجیب این است که این کتاب شریف را در دو قرن بعد فقیهی بزرگ شرح کرد که او سرنوشتی مانند مؤلف پیدا کرد یعنی شهید شد و «شهید ثانی» لقب گرفت. شرح لمعه تألیف شهید ثانی است که همواره از کتب درسی طلاب بوده و هست. کتابهای دیگر شهید اول عبارت است از: دروس، ذکری، بیان، الفیه، قواعد. همه کتب او از نفایس آثار فقهی است. کتب شهید اول نیز مانند کتب محقق و علامه حلّی در عصرهای بعد از طرف فقها شرحها و حاشیههای زیاد خورده است.

در میان فقهای شیعه کتابهای سه شخصیت فوق الذکر یعنی محقق حلّی، علامه حلّی، شهید اول که در قرن هفتم و هشتم میزیستهاند به صورت متون فقهی درآمده و دیگران بر آنها شرح و حاشیه نوشتهاند و کسی دیگر نمیبینیم که چنین عنایتی به آثار او شده باشد. فقط در یک قرن گذشته دو کتاب از کتابهای شیخ مرتضی انصاری که در حدود صد و سیزده سال از وفاتش میگذرد چنین وضعی به خود گرفته است.

خاندان شهید اول خاندان علم و فضل و فقه بودهاند و نسلهای متوالی این شرافت را برای خود نگهداری کردهاند. شهید سه پسر دارد که هر سه از علما و فقها بودهاند همچنانکه همسرش امّ علی و دخترش امّ الحسن نیز فقیهه بودهاند و شهید زنان را در پارهای از مسائل فقهی به این دو بانوی فاضله ارجاع میکرده است. در کتاب ریحانة الادب مینویسد:

بعضی از بزرگان فاطمه دختر شهید را «شیخه» و «سَتّ المشایخ» یعنی سیدة المشایخ لقب دادهاند.

١٨. فاضل مقداد. اهل سیور است که از قراء حلّه است. از شاگردان مبرّز شهید