طبیعت حقوقی حق دارد مال الاجاره بگیرد. اما صاحب ملکی که متمکن است و احتیاج چندانی ندارد اگر از مستأجرش که در عسرت و تنگدستی است مطالبه اجاره کند، قساوت و بیعاطفگی است. بنابراین در مورد ربا باید اول این مسئله را حل کنیم که آیا قرض دادن ربوی از نظر طبیعت حقوقی با اجاره هیچ فرقی نمیکند یا فرق دارد؟ اگر فرق نمیکند پس این اشکال هم از نظر شرعی قهراً مطرح میشود که چگونه شارع جلو قرض دادن ربوی به یک مستمند را به این شدت گرفته ولی جلو اجاره دادن خانه به یک مستمند را نگرفته و فقط توصیه اخلاقی کرده؛ نگفته اگر کسی نمیتواند مال الاجاره خانهاش را بپردازد، اگر بگیرید حرام است؛ بلکه مثل خیلی موارد دیگر امر به احسان کرده است.

این چگونه است؟ به نظر من اینطور رسیده و امر واضحی است که قرض ربوی از نظر طبیعت حقوقی غیرقابل پذیرش و غیر منطقی است و با اجاره و امثال آن متفاوت است، چطور؟

آیا سرمایه تولید سود می کند؟

یک وقت است که ما این فرضیه را میپذیریم که سرمایه هرگز تولید سود نمیکند. هرچه سود پیدا میشود فقط مولود کار است نه سرمایه. در این صورت فرقی بین اجاره و ربا باقی نمیماند. ولی این مطلب که سرمایه تولید سود نمیکند، درست نیست. سرمایه خودش یک وجود عینی است. چطور بازوی من کار میکند ولی بازوی اسب من کار نمیکند؟! در حالی که اسب را من با تلاش خودم تهیه و تولید کردهام. چطور فعالیت من به دلیل اینکه انسان هستم میتواند تولید ثروت بکند، اما فعالیت مال من نمیتواند تولید ثروت بکند؟! فرض این است که اصل سرمایه را مشروع میدانیم. از همان نقطه صفر شروع میکنیم: شخصی رفته از جنگل چوب تهیه کرده، بعد ابزاری تهیه نموده و با آن کار میکند. ابزار به او کمک میدهد. چرا سرمایه نتواند کار کند؟ خود سرمایه یک ابزار است و اگر در جریان باشد کار میکند. ولی آیا وجود عینی سرمایه کار میکند یا وجود ذهنی و اعتباری آن؟ مسلّم وجود عینی آن کار میکند. من اگر پول یا گندمی را به شما قرض میدهم، خود این پول است که به جریان میافتد و کار میکند؛ یا این گندم، این مال التجاره است که به جریان میافتد و کار میکند. وجود عینی است که کار میکند. نتیجه کار