مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٩ - مروری دیگر بر کار شخصی و کار اجتماعاً لازم - آیا زمان کار مقیاس سنجش کار است؟

صفحه ٤٨:.

از طرف دیگر گاهی خریدار پیش از پرداخت پول، کالایی را میخرد و پس از مدتی پول آن را میپردازد. این نوع خرید و فروش را «نسیه کاری» مینامند ...

پس وقتی دهقان در پاییز پول کالایی را که در تابستان خریده است بپردازد، در این حالت پول دیگر وسیله جریان و رواج کالا نیست زیرا کالا قبلًا مبادله شده است. در این حالت میگویند: پول وسیله پرداخت است.

از نظر فقه معامله نسیه مانند معامله نقد است. همان طوری که اگر در مثال بالا دهقان گندم حاضر خود را نقد بفروشد و با آن پول نقد پارچه بخرد دو معامله صورت گرفته است نه بیشتر، دو مرحله بیشتر وجود ندارد، اگر هم پارچه را قبلًا نسیه بخرد باز دو مرحله بیشتر نیست، پرداخت قرض را مرحله مستقل نمیتوان شمرد.

در مرحله اول، مبادله میان پارچه و پول کلی در ذمّه دهقان است، جریان مبادله تمام شده است. پرداخت آخرمدت خارج از جریان مبادله است. ولی از نظر اقتصاد که جریان واقعی را میبیند نه جریان اعتباری را، اگر معامله نقد باشد، در همان اول کالا و پول جریان پیدا میکنند و اگر نسیه باشد، در مرحله اول کالای پارچه به تنهایی جریان پیدا میکند و در مرحله دوم، یعنی فروش محصول، کالای محصول و پول جریان پیدا میکنند و در مرحله سوم فقط پول جریان پیدا میکند. پس ماهیت نسیه از لحاظ اقتصادی مغایر است با ماهیتش از لحاظ حقوقی و اعتباری.

صفحه ٤٩:.

... اگر پول کاغذی دارای پشتوانه طلا یا نقره یا جواهرات گرانبها نباشد، اگرچه اسکناس صدهزار ریالی باشد، به یک ریال حقیقی هم نمیارزد.

مسئله اسکناس دومرتبه بحث حقیقت ارزش را پیش میآورد که آیا ذاتی