یک ردیف آیات دیگر هم داریم، این ردیف آیات را هم ذکر کنیم. بهطور کلی اسلام به مسئله صلح اهمیت میدهد. در یک آیه تصریح میکند: وَالصُّلْحُ خَیرٌ [١] صلح بهتر است. و عرض کردیم صلح غیر از ذلت و زیر بار زور رفتن و تسلیم است. در یک آیه میفرماید: یا ایهَا الَّذینَ امَنُوا ادْخُلوا فِی السِّلْمِ کافَّةً [٢] بنا بر اینکه مقصود از سلم صلح باشد.

ولی از اینها صریحتر این آیه است: وَ انْ جَنَحوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَکلْ عَلَی اللَّهِ [٣] ای پیغمبر! اگر مخالفین تو طرفدار صلح بشوند و بال خودشان را برای صلح پهن کنند تو هم آماده صلح باش، یعنی اگر آنها صلح طلب باشند تو هم صلح طلب باش. پس این آیات نیز نشان میدهد که اسلام روحش روح صلح است.

در آیه دیگر که در سوره توبه است میفرماید: فَانِ اعْتَزَلوکمْ فَلَمْ یقاتِلوکمْ وَ الْقَوْا الَیکمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَکمْ عَلَیهِمْ سَبیلًا [٤] ای پیغمبر! اگر اینها از جنگ کناره گیری کردند و با شما نجنگیدند و اظهار صلح کردند و گفتند ما حاضریم با شما صلح کنیم خدا به تو اجازه نمیدهد دیگر از اینجا بیشتر جلو بروی و با اینها بجنگی.

در یک جای دیگر هم در قرآن درباره منافقین میگوید: فَانْ تَوَلَّوْا فَخُذوهُمْ وَ اقْتُلوهُمْ حَیثُ وَجَدْتُموهُمْ وَ لاتَتَّخِذوا مِنْهُمْ وَلِیاً وَ لا نَصیراً. الَّا الَّذینَ یصِلونَ الی قَوْمٍ بَینَکمْ وَ بَینَهُمْ میثاقٌ اوْ جاؤکمْ حَصِرَتْ صُدورُهُمْ انْ یقاتِلوکمْ اوْ یقاتِلوا قَوْمَهُمْ [٥] اگر منافقینی که با شما در جنگند فرار کنند بگیریدشان و بکشیدشان هرجا پیدا کردید، با اینها دوست نشوید و از اینها کمک نگیرید، مگر آنان که با هم پیمانان شما متصل میشوند و حاضرند با شما هم پیمان بشوند، آنها را نکشید، یا کسانی که خودشان از جنگیدن خسته هستند با آنها جنگ نکنید.

ما در اینجا چهار ردیف آیات ذکر کردیم: یک ردیف آیاتی بود که به صورت مطلق میگوید بجنگید، که اگر ما بودیم و این آیات و آیات دیگری نبود ممکن بود

[١] نساء/ ١٢٨[٢] بقره/ ٢٠٨[٣] انفال/ ٦١[٤] نساء/ ٩٠[٥] نساء/ ٨٩ و ٩٠