چندین برابر و به زیان مصرف کننده. کسی که به صورت یک بستانکار احتیاج به وام بانکی دارد، این وام را برای چه میخواهد؟ برای اینکه این معاملات بیهوده را که زیانش متوجه مصرف کننده است زیاد کند. فعالیت اقتصادی در بازار زیاد است ولی اکثرش به نفع خود سرمایه دارهاست که با یکدیگر معامله میکنند. نتیجهاش این است که یک فرشی که مثلًا در کاشان تهیه میشود و برای تولیدکننده اصلی- که آن کارگر و صاحب مواد اولیه آن است- شاید متری ٥٠ تومان هم درآمد نداشته باشد، در اثر اینکه آن سرمایه داری که کارخانه قالی بافی را تولید کرده مقداری بر قیمت آن میافزاید و مقدار بیشتری در اثر گردش در بازار بر قیمت آن افزوده میشود، به قیمت مثلًا متری هزارتومان به دست مصرف کننده میرسد. باید حساب کرد که وام بستانکاران که فقط مورد احتیاج بازرگانان است نه مورد احتیاج کسانی که طرح کشاورزی یا صنعتی دارند، آیا یک امر ضروری هست که بعد ما دنبال راه حلش برویم یا نه؟ به نظر من این وام یک امر چندان ضروری نیست. کسی که جنسش را نسیه فروخته، سودش را بعد میبرد. چه لزومی دارد که حتماً یک معامله بیهوده هم ایجاد کند؟!.

عرایض من در اینجا پایان پذیرفت.

پرسش و پاسخ

سؤال: کارهایی نظیر طبابت چه صورتی دارند؟ آیا بیع هستند یا چیز دیگر؟ و در طبابت، پولی که بیمار میدهد در ازای چیست؟.

جواب: این گونه کارها اجاره است، اجیر شدن است. در باب اجاره، این نکته را متعرض هستند. اجیر شدن دو نوع است. یک وقت کسی اجیر میشود به این صورت که در یک مدت معین کار خودش را بهطور مطلق در اختیار شخصی قرار میدهد. در این مدت، اختیار با آن شخص است که از او کار بخواهد. ممکن است کارش محدود باشد و ممکن است چند کار باشد؛ بگوید تو در این یک شبانه روز اجیر من هستی؛ در این مدت، از این نوع کارها- ممکن است مشخص هم نباشد- هرکدام را از تو خواستم انجام بده. او فقط باید آماده برای این کار باشد و اگر یک شبانه روز بگذرد و از او کار نگیرد او مزدش را باید بگیرد، چون میگوید من خودم را و وقت خودم را در اختیار تو قرار دادم در مقابل این مقدار پول؛ تو استفاده