ماشین مظهر فکر و اراده و نیروی انسان بماهو انسان است، مظهر تکامل اجتماع بشری است، تجسم تمدن تاریخی بشری است، حاصل تلاشهای عظیم فکری چند هزارساله بشری است. ماشین جانشین انسان است نه آلت و ابزار انسان؛ یک انسان مصنوعی است. ماشین به جای انسان نخ میریسد و پارچه میبافد. ماشین شخم میزند و درو میکند. ماشین جوراب میبافد. ماشین مینویسد. ماشین میدوزد.

ماشین الک میکند. ماشین کارهایی که انسان با شعور مستقیم خود انجام میداد انجام میدهد. ماشینیسم اینطور نیست که ابزار دستی انسان را تکمیل کرده باشد، مثل اینکه بیل بهتر و ظرف بهتر و کارد و چاقوی بهتر یا قیچی بهتر در اختیار انسان قرار دهد؛ حتی اینطور نیست که به جای قوه و بازوی انسان قوهای از طبیعت استخدام کرده باشد و کارش فقط این باشد که مثلًا ابزاری را که انسان با دست خود باید حرکت دهد یا فشار دهد ماشین حرکت میدهد و فشار میدهد؛ نه، بالاتر از این است؛ ماشین تمام کارهای انسان را دقیقتر و با راندمان بیشتر و محصول بیشتر انجام میدهد [١]. در گذشته چنین نبود، در گذشته سرمایهدار فقط نیروی کارگر را میخرید و ابزار سادهای در اختیار او قرار میداد و با محصول کار کارگر تجارت میکرد؛ ولی امروز ماشین میخرد و ماشین قدرت دارد صد برابر کارگر کار کند؛ ماشینها جای انسان را گرفتهاند؛ ماشین انسان فلزی است؛ ماشین قادر است اضافه ارزش تولید کند، صدها برابر کاری که صرف تولید وی شده است ارزش تولید کند؛ ماشین برده مشروع اجتماع بشری است. پس حقیقت درست عکس نظر کارل مارکس است؛ ماشین سرمایه متغیرتر از نیروی کارگر است و در عین حال- چنانکه بعداً خواهیم گفت- همین جهت پایه و مبنا و اصل اساسی توجیه کننده سوسیالیسم است. مشخّص اصلی سرمایه داری جدید این است که سرمایهدار ماشین را با این قدرت عظیم در اختیار خود قرار میدهد، در صورتی که او نه خالق ماشین است و نه مخترع آن، فقط خریدار و مالک اوست.

[١] آنچه در قدیم در مورد کارفرما (ابزار کار) میگفتند که کارفرما کار میکند و کدبانو لاف میزند، به طور حقیقت در مورد ماشین صدق میکند؛ والّا کارفرمای قدیم فقط ابزاری بود به دست انسان، و انسان بود که با آن کار میکرد. در قدیم انسان مثلًا با شمشیر آدم میکشت، ولی حالا موشک شهری را خراب میکند. ابزار بودن ماشین برای انسان در حال حاضر، نظیر ابزار بودن انسان برای انسان است.