مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٥ - ثروت یا مال

اهلی میخورد ..

ب. ثروتهایی که طبیعت به علاوه کار و کوشش انسان در ایجاد آنها دخالت داشته است، مانند درختی که به دست یک انسان کاشته میشود؛ تخم یک درخت دیگر یا قلمه یک درخت دیگر را در زمین میکارد و درخت میگردد. این درخت محصولی است از قوای طبیعت و به کوشش انسانی که قصد تولید داشته است. از این قبیل است دامداری، مرغداری و امثال اینها [١] ..

ج. ثروتهایی که [از] طبیعت به علاوه کار به علاوه سرمایه [٢]- که خود محصولی از کار و طبیعت است- به وجود میآید. از این قبیل است محصولات کشاورزی ماشینی و حتی غیر ماشینی، و همچنین منسوجات، کفش، داروهای شیمیایی، قند، شکر، نان.

آیا ممکن است بدون دخالت طبیعت، تنها با کار یا با کار و سرمایه ایجاد ثروت کرد؟ البته نه، زیرا ثروت بالاخره یا مادهای است از مواد ساخته شده طبیعت و یا امری است که به طبیعت تعلق دارد مانند امتیاز تألیفات علمی و ادبی و یا امتیاز اختراعات و اکتشافات.

آیا ممکن است تنها طبیعت و سرمایه تولید ثروت کند و کار هیچ گونه دخالتی نداشته باشد؟ ظاهراً هنوز چنین وسیلهای برای بشر پیدا نشده است و شاید به این نحو که حتی سرمایه (کارخانه) احتیاج به مدیر و مراقب و متخصص نداشته باشد هرگز تحقق نخواهد یافت؛ ولی به معنی اینکه تمام کارهای تولیدی را سرمایه (کارخانه) انجام دهد و کار تنها همان باشد که صرف امور تخصصی یا غیر تخصصی میشود، البته امری ممکن است و هرچه صنعت پیشرفت میکند از دخالت مستقیم کار و کارگر در تولید کاسته میشود و بر دخالت سرمایه افزوده میگردد.

---

[١] ولی تولید فرزند حیوانات یا شیر آنها را میتوان گفت که صرفاً مولود طبیعت است و انسان در تولید آنها دخالت ندارد و در عین حال با قسم اول متفاوت است زیرا کوشش انسان در حفظ و نگهداری مولّد دخیل است، به خلاف قسم اول.[٢] در اینجا مقصود از سرمایه، مطلق ابزار تولید است نه سرمایه به معنی اخص چنان که قبلًا گفتهایم.