مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٦ - مراحل زندگی اجتماعی و اقتصادی

پول

یکی از مسائل اقتصادی «پول» است. تا زمانی که زندگی اجتماعی بشر توسعه زیادی نداشت و تقسیم کار و تخصص، زیاد به میان نیامده بود حوائج افراد به آسانی قابل مبادله بود، یعنی افراد به سهولت میتوانستند آنچه را که احتیاج دارند به وسیله مبادله با چیزی که خود تولید میکنند و مورد احتیاج تولید کننده کالای مورد نیاز است به دست آورند. ولی تدریجاً در اثر تکامل صنایع و توسعه احتیاجات و تنوع آنها و ازدیاد روابط و تقسیم و تخصص بیشتر، مبادله دچار اشکال شد، ناچار لازم شد که شیء خاصی که دارای ارزش ذاتی یا اعتباری و تضمینی باشد به میان بیاید که آن «پول» است. در باب پول مباحثی هست، یکی این که آیا ارزش طلا و نقره ذاتی است؟ یعنی از آن جهت واسطه واقع شده که مورد احتیاج همه است و در همه زمانها مورد احتیاج است، و بعلاوه کهنه و فاسد نمیشود، و بعلاوه سبک و قابل حمل و نقل است؟ یا علت دیگر دارد و جنبه قراردادی دارد؟ مطلب دیگر این که در چه مرحله از مراحل تاریخی اجتماع بشر و در چه دورهای از ادوار تاریخ، پول رایج شده است؟ اینها مطالبی است که در آینده باید از آنها بحث کنیم.

ارزش

یکی دیگر از مسائل مربوط به اقتصاد، ارزش یا قیمت است. در اقتصادهای مبادلهای کالاها قیمتهای متفاوتی دارند؛ قیمتها بالا و پایین میروند؛ گاهی یک چیز از یک چیز دیگر گرانتر و گاهی ارزانتر میشود؛ گاهی با اینکه قیمتها بالا است، چون پول بیشتر است رفاه بیشتر است؛ و گاهی در عین تنزل قیمت، زندگی سخت است؛ گاهی بالارفتن قیمتها باعث سختی معیشت است. چه رابطهای میان اینها هست؟ اولًا ارزش از کجا پیدا میشود؟ این مسئله یک مسئله فلسفی است. ثانیاً علت بالارفتنها و پایین رفتنها چیست؟ چگونه میتوان رفاه را تأمین کرد؟

چگونه میتوان قیمتها را تثبیت کرد؟ اینها یک سلسله مسائل دیگر است که در آینده از آنها ان شاء اللَّه بحث خواهیم کرد.

مراحل زندگی اجتماعی و اقتصادی

مسئله دیگر این است که بشر از لحاظ اجتماعی و اقتصادی چه مراحلی را طی