مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦٧ - روش اقتصادی اسلام

یگانهای بر آن حکومت نمیکند و قوانین لایشعر عرضه و تقاضا آن را تحت نفوذ قرار میدهد.

در کتاب بالا نظام غیر اشتراکی را به دو قسم تقسیم میکند: اقتصاد ساده تجارتی و اقتصاد سرمایه داری. اقتصاد اول آن است که از نیروی کار دیگران استفاده نمیکند، برخلاف دوم. به عبارت دیگر در اقتصاد ساده تجارتی تولیدکننده خود مالک و فروشنده است، و در اقتصاد سرمایه داری تولیدکننده مالک و فروشنده نیست. تنها در قسم دوم است که مسئله ارزش اضافی پیش میآید.

روش اقتصادی اسلام

اکنون ببینیم در میان مشخصات گذشته که برای دو رژیم مزبور گفتیم کدامیک با اسلام منطبق است و کدامیک نیست.

الف. مالکیت فردی نسبت به چیزی که خودِ مالک تولید کرده است، این اندازه، هم مورد موافقت سرمایه داران است و هم مورد موافقت سوسیالیستها و با موازین اسلامی نیز منطبق است؛ چیزی که هست سوسیالیستها میگویند با توسعه وسائل تولید سرمایه داری ادامه کار مؤسسات تولیدی خصوصی عملًا غیرممکن است.

ب. ارث. در ارث سرمایه داری اختیار مطلق با مورّث است. در اسلام فقط نسبت به ثلث، مالک اختیار مطلق دارد و باقی طبق ما فَرَض باید تقسیم شود؛ اما سوسیالیستها ارث به اولاد را فقط میپذیرند لیس الّا.

ج. طبیعی بودن- نه ظالمانه بودن- اختلاف افراد در ثروت و مالکیت. از نظر سرمایه داری میتواند این اختلاف خیلی فاحش باشد؛ از نظر اسلام اختلاف فاحش که منتهی به فقر طبقه دیگر- نه به واسطه بیماری بلکه به واسطه بیکاری یا قلّت مزد- بشود ممکن نیست جز از طریق ظلم و استثمار.

د. مالکیت ثروت به وسیله استخدام نیروی طبقه کارگر در یک مؤسسه تولیدی.

سوسیالیستها مدعی هستند که سودی که سرمایهدار از این راه میبرد همان ارزش اضافی نیروی طبقه کارگر است؛ علیهذا مطلقاً- نه تنها در رژیم مخصوص سرمایه داری قرن ١٩ و ٢٠- منتهی به استثمار میشود. بهطور مسلّم اسلام اصل استخدام، مزد دادن در کارهای غیر تولیدی وسیله سرمایه داری، نظیر مزد خیاط و