مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٤ - بیمه مسئولیت یا بیمه شخص ثالث

غیرعمدی است. اگر کسی به عمد با اتومبیل خود به اتومبیل دیگری خسارتی وارد کند، مسلّم در اینجا بیمهگر تعهدی ندارد. اما صحبت در جایی است که او به عمد نزده ولی به هرحال زده ولو منشأش این است که از قانون راهنمایی و رانندگی تخلف کرده است. از نظر قانون، این شخص مسئول خسارتی است که بر اتومبیل شخص دیگر وارد شده. مؤسسه بیمه این خسارت را متعهد میشود.

این مسئله از نظر فقه اینطور مطرح است که در خسارتهای غیرعمدی که انسان بر شخص دیگر وارد میکند، حدود ضمانش چقدر است؟ کسی که خسارت وارد کرده، خودش باید ضامن باشد تا بیمهگر از طرف او عهدهدار شود. اگر شرعاً ضامن نباشد، مؤسسه بیمه چه چیزی را میخواهد بدهد؟!.

برای توضیح این مطلب ابتدا این مسئله باید روشن شود که اگر اتومبیلی به اتومبیل دیگر زد و عمد هم نداشت، آیا خسارت را باید بدهد یا نه؟ اگر شرعاً خسارت را باید بدهد، برای بیمهگر هم تعهد کردن این مسئولیت واقعی مانعی ندارد.

اما اگر فرض کردیم که شرعاً این شخص خودش نباید خسارت را بپردازد و قانون دولت هم اگر میگیرد به زور میگیرد، در این صورت خود بیمه هم اشکال پیدا میکند، زیرا موضوع بیمه پرداخت پولی است که ظلماً گرفته میشود. آنوقت این شبهه پیش میآید که آیا بیمه در مورد پولهایی که ظلماً پرداخت میشود درست است یا نه؟ ممکن است کسی بگوید درست نیست از باب اینکه نوعی اعانت به ظلم است. اصلًا نباید صاحب آن اتومبیل از این شخص خسارت بگیرد. اینکه بیمهگر کمک به او را تعهد میکند خود نوعی اعانت به ظلم است.

پس این مسئله باید مشخص شود که حدود مسئولیتها چقدر است. و اتفاقاً این مسئله در فقه هم زیاد مطرح شده و مسائل زیادی برایش ذکر گردیده و گفتهاند در مسئله ضامن شدن یعنی عهدهدار شدن، هیچ گاه لازم نیست که انسان به عمد خسارتی وارد کرده باشد. موارد زیادی داریم که انسان خسارت را به غیر عمد وارد میکند ولی باید آن را بپردازد. این مطلب را ان شاء اللَّه در جلسه دیگر توضیح خواهیم داد.