مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٨ - نظارت بر نرخها

الْبَیعَ [١] روز جمعه وقتی که ندای نماز جمعه بلند میشود، بشتابید و بیع را رها کنید.

دستور قرآن است و اگر انسان در آن وقت مشغول بیع باشد کار حرامی مرتکب شده.

ولی آیا معاملهاش هم باطل و غیر قانونی است؟ فرق است میان اینکه معامله، غیرقانونی باشد و اینکه معامله قانونی باشد اما در عین حال کار، کار حرامی باشد.

اینها از یکدیگر تفکیک میشود. معاملاتی که براساس بیانصافی است، خود معامله صحیح است یعنی قانونی است به این معنی که مبادله صورت میگیرد، یعنی به موجب چنین معاملهای واقعاً مشتری مالک مبیع میشود و بایع مالک ثمن، ولی در عین حال بایع مرتکب کار حرام شده است.

در بسیاری از موارد است که اسلام جلو یک کار حرام را به عنوان حرام گرفته، یعنی منع تحریمی آورده ولی منع وضعی نیاورده و نگفته معامله فاسد است. از جمله در معامله مضطر است. مثلًا کسی از روی اضطرار میخواهد خانه مسکونیاش را بفروشد در حالی که به آن احتیاج دارد. چرا میخواهد بفروشد؟

چون یک احتیاج مهمتری پیدا کرده، مثلًا بچهاش سخت مریض شده و برای معالجه او احتیاج به پول دارد و غیر از خانه هم چیزی ندارد. یک زیدی که پول دارد و میداند که این شخص مضطر است، میگوید من حاضرم این خانه را بخرم. از اضطرار او سوء استفاده میکند و خانه را به قیمتی کمتر از قیمت واقعی آن میخرد.

آیا کار این شخص حرام است یا نه؟ حرام است. معامله چطور؟ فاسد است یا صحیح؟ اگر معامله فاسد باشد، آن شخص حاضر نمیشود خانه را بخرد و اگر هم بخرد، فروشنده حق ندارد در پولی که دریافت کرده تصرف کند. نتیجه این میشود که بچهاش بمیرد؛ یعنی باطل بودن این معامله به نفع مضطر نیست، حرام بودن این بی انصافی به نفع مضطر است. اما اگر بگویند معامله باطل است نتیجه آن این است که این خانه ملک خریدار نمیشود، پس پول خانه هم ملک فروشنده نمیشود. اگر همه خریداران بخواهند آن خانه را به قیمت کمتر از قیمت اصلی بخرند، پس مضطر در اینجا چه کند؟!.

پس اینکه آیا فروشنده و خریدار چنین آزادی را از نظر قانونی یعنی از نظر صحت معامله دارند یا نه، یک مطلب است؛ بی انصافی فی حدذاته حرام است،