مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٣ - مروری دیگر بر کار شخصی و کار اجتماعاً لازم - آیا زمان کار مقیاس سنجش کار است؟

دوم شدهاند، یعنی اینکه ممکن است دو کارگر یک نوع محصول تحویل اجتماع دهند، مثلًا هرکدام یک جفت جوراب، ولی یکی با صرف انرژی بیشتر در زمان بیشتر و یکی با صرف انرژی کمتر در زمان کمتر؛ پس چرا ارزش آنها مساوی نیست؟.

اما اشکال را به این صورت طرح نمیکند، رندانه از صورت اشکال خارج کرده به شکل دیگر طرح میکند؛ میگوید:.

اگر سه نفر سه جفت جوراب ببافند، یکی در شش ساعت، دیگری در چهار ساعت و سومی در دو ساعت، اگر بهای ساعت کار دو ریال باشد، آیا میتوانیم چنین نتیجه بگیریم که حتماً جوراب باف اوّلی یک جفت جوراب خود را به دوازده ریال، دومی به هشت ریال، سومی به چهار ریال خواهد فروخت؟ البته خیر، زیرا اگر جوراب باف اوّلی موفق شود یک جفت جوراب خود را به دوازده ریال بفروشد، دو جوراب باف دیگر هرگز حاضر نخواهند شد ...

خلاصه در اینجا موضوع عرضه و تقاضا را پیش میکشد و بالاخره میگوید:.

بهای جوراب نه بر حسب کار جوراب بافی که در کمترین مدت تولید مینماید، و نه بر حسب کار جوراب بافی که در اکثر مدت تولید مینماید تعیین میگردد ... بلکه به واسطه «کار متوسط» که از نظر کلیه اجتماع برای تولید آن کالا لازم میباشد تعیین میشود. این کار متوسط را در اصطلاح «کار اجتماعاً لازم» مینامند.

آنگاه در آخر صفحه ٢٧ میگوید:.

بنا بر آنچه گذشت کار اجتماعاً لازم به واسطه تکنیک متوسط اجتماع و چابکی متوسط و خبرگی متوسط کارگر و نیز شرایط متوسط کار تعیین میگردد؛ ولی از طرف دیگر تکنیک اجتماع، خبرگی کارگر و شرایط کار،