جواب: راجع به عقد نکاح، من آن مطلب را از جنبه ماهیت فقهیاش عرض کردم که در هر معاملهای که دو طرف دارد: عوض و معوّض، اگر یک طرف ذکر نشود معامله باطل است. اگر کسی چیزی را بفروشد ولی ذکر ثمن نکند، اصلًا بیع باطل است. ولی در باب عقد نکاح اگر زن و شوهری بدون مهر عقد بکنند عقد درست است، منتها بعد مرد باید مهرالمثل بدهد. این مسئله را طرح میکنند که چرا در عقد نکاح اگر ذکر مهر نشود عقد درست است؟ میگویند برای اینکه طرفین زن و شوهر هستند، نه اینکه طرفین تمتع مرد است و پولی که در عوض میدهد. البته تمتع هم طرفینی است. و بعلاوه اگر به خود صیغه ازدواج توجه کنید، میبینید [با صیغههای دیگر] فرق میکند.

مثلًا در بیع، شما میگویید: بِعْتُ هذا بِهذا. «هذا» ی اول حتماً باید مبیع باشد و «هذا» ی دوم ارزش است. در اجاره هم همینطور است. ولی در باب نکاح، شما میگویید: زَوَّجْتُ و لازم نیست بگویید: زَوَّجْتُ الْمَرْأةَ بِهذَا الرَّجُلِ. میبینید هر دو گونهاش را میخوانند؛ هم میخوانند: زَوَّجْتُ مُوَکلَتی مُوَکلَک و هم میخوانند:

زَوَّجْتُ مُوَکلَک مُوَکلَتی؛ یعنی هم میگویند من این مرد را به این زن تزویج کردم، و هم میگویند من این زن را به این مرد تزویج کردم. یعنی اینطور نیست که در متن صیغه، زن شکل کالا را داشته باشد و مهری که مرد میدهد شکل ثمن را.

سؤال: در بیمه شخص ثالث که اکنون در مورد اتومبیلها از طرف دولت معمول شده، افراد را وادار میکنند که حتماً اتومبیلشان را بیمه کنند. آیا اگر اتفاقی افتاد میتوان پول گرفت با توجه به اینکه شخص این معامله را به اجبار انجام داده؟.

جواب: اینکه گفتید بیمه شخص ثالث اجباری است، مسئله خوبی است. راجع به بیمه مسؤولیت که در چه حدودی این کارها واقعاً ایجاد مسؤولیت میکند آنجا که تقصیر نباشد و خطر باشد، من در ذهنم بود که مستقلًا بحث بکنیم. البته در کتب فقه مثالهایی نظیر این مسئله مطرح است. مثلًا این مسئله مطرح است که شخصی در خانه خود سگ نگاه میدارد. این سگ میآید پای کسی را گاز میگیرد. ممکن است آن شخص تقصیر هم نکرده باشد ولی طبیعت سگ نگاه داشتن این است که یک وقت هم زنجیرش را پاره میکند و کسی را میگیرد. آیا در اینجا صاحب سگ