یک مقام صالح هم نمیتوانست وضع کند ولی گمرک فعلی را یک مقام صالح میتواند وضع کند که برای جنسی که خارج یا وارد میشود حسابی در کار باشد، برای جنسی که وارد میشود مالیاتی قرار دهد برای مصالح عموم و حمایت از اجناس داخلی. این غیر از باج سبیل است که کسی میگفت هرکه میخواهد از این کنار رد شود باید یک چیزی به من بدهد. گمرکی که این همه تقبیح شده آن مطلب است. ولی این گمرک چیز دیگری است، حرام هم اگر باشد غیر از آن است.

امروز اگر شما بخواهید به مکه بروید، بهطور غیر مستقیم مستلزم چند حرام است. برای مکه رفتن پولی به گذرنامه میدهید. این پول در کجا مصرف میشود؟ یا هنگام خروج و هنگام بازگشت گمرک میدهید. اینها رابطه غیر مستقیم است. در رابطه غیر مستقیم اعانت به اثم نیست. اعانت به اثم آنجایی است که کار شما مستقیماً منتهی به یک گناه میشود.

- وام وجهی است که بانکها به متقاضیان وام تحت شرایط معین و برای مصارف معین از قبیل ساختمان، کشاورزی و صنعت میپردازند و در مقابل، بهره دریافت میکنند و جز به صورت معامله ربوی هم امکان دریافت وام به هیچ متقاضی نمیدهند. بهره این وامها معمولًا جزئی و هدف بانکها خصوصاً بانکهای ...

جواب این سؤال در ضمن صحبتهای گذشته داده شد. ولو ما فرض کنیم در مواردی اینطور است که بانک واقعاً نیتش کارگشایی است و واقعاً بهرهای که میگیرد جزئی است ولی طبق بیاناتی که در گذشته داشتیم اصلًا این راه، راه ناصحیحی است به بیانی که خودمان گفتیم. خلاصه مطلب این است که این عمل، استفاده از سرمایه است از یک طریق انحرافی و این جایز نیست، حالا میخواهد کم باشد یا زیاد. و اگر آن راه حلهایی که ذکر کردیم عملی باشد، دیگر هیچ ضرورتی هم در کار نیست.

- مؤسساتی نظیر سازمان مسکن، خانه میسازند و به اقساط طویل المدة به متقاضیان واجد شرایط واگذار میکنند. در نوشتن سند معامله مبلغ نقد خانه را مینویسند و بهره آن را در مدت معین به آن میافزایند. شکل معامله و چگونگی تصرف در چنین خانهای چه صورتی دارد؟.

شکل آن شکل ربوی است و به این شکل مسلّم جایز نیست؛ یعنی اگر خانهای