بيشترى داشته و به اوايل قرن دوم باز مى‌گردد. حسن بصرى (م ١١٠) (٤٦) كتابى با عنوان «كتاب الاخلاص و النية»، در اين زمينه نگاشته است. بعد از او، در تراجم از كتابى با همان عنوان، نوشته ابن ابى دنيا (م٢٨١) (٤٧) و كتابى با عنوان «النيه» نوشته زبير بن احمد، فقيه شافعى مذهب (م٣١٧) (٤٨) و كتاب «النية»، نوشته ابوالحسن على بن محمد بن احمد (م٣٣٨) (٤٩)، ياد شده است. البته، احتمال مى‌رود برخى از اين تأليفات فقهى نبوده، بلكه اخلاقى باشند. در قرون متأخر، جز يك مورد با عنوان «المدخل الى تنمية الاعمال بتحسين النيات»، نوشته ابن الحاج الفاسى المصرى، عالم مالكى مذهب (م٧٣٧)، (٥٠) كتاب يا رساله‌اى ديگر در اين موضوع در كتب تراجم براى علماى اهل سنت ثبت نشده است.

اما در زمينه صيغ عقود و ايقاعات، تأليفى در كتب تراجم براى علماى عامّه ذكر نشده و در بين مؤلفين شيعه نيز جز يك مورد از سيد مرتضى كه در خصوص صيغه نكاح با عنوان «مسئلة في صيغة النكاح» (٥١) نگارش يافته، مورد ديگرى ثبت نشده است و ظاهراً در اين موضوع، اولين نگارش، «الدّرالمنضود» بوده است. تراجم در اين دوره (قرن نهم)، از دو كتاب در اين زمينه ياد كرده‌اند: يكى همين كتاب و ديگرى، كتاب «جواهر الكلمات في صيغ العقود و الايقاعات»، نوشته مفلح بن حسن صيمرى (م٨٨٠) كه با توجه به سخن صاحب الذريعه (٥٢) كه تاريخ پايان آن را سال ٨٧٠ ه++ ق دانسته، بايد كتاب الدرّالمنضود را در اين زمينه، اولين

(٤٦)كشف الظنون، ج٢، ص١٣٨٧.
(٤٧)موسوعة طبقات الفقها، ج٣، ص٣٤٥؛ فهرست ابن نديم، ص٢٣٦.
(٤٨)موسوعة طبقات الفقها، ج٤، ص١٩٨.
(٤٩)هدية العارفين، ج١، ص٦٧٩؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ج٤، ص٣٠٤.
(٥٠)كشف الظنون، ج٢، ص١٦٤٣.
(٥١)الذريعة، ج٢٠، ص٣٨٨.
(٥٢)همان، ج٣، ص٣٣٥.