عقود و ايقاعات، ديدگاه‌هاى مختلفى وجود دارد و شايد به همين سبب برخى فقيهان كه به كيفيتى خاص در نيّت عبادات و الفاظى ويژه درصيغ عقود و ايقاعات قائل بوده‌اند، دست به قلم برده و در اين زمينه كتاب‌هاى مستقلى نوشته‌اند. در حالى كه برخى فقيهان ـ خصوصاً در قرن هشتم و نهم ـ با جديت تمام به بيان كيفيت نيّت در عبادات مختلف پرداخته و كتاب‌هاى مختلفى ـ كه اشاره خواهد شد ـ در اين زمينه نوشته‌اند، فقيهى چون صاحب مدارك در قرن يازدهم ـ بحث نيّت را چنان آسان مى‌گيرد كه گويى مباحث گذشتگان را در اين باره، بى معنا و زائد مى‌داند. او مى‌گويد:

«در نيّت، تنها تصور منوى با كم‌ترين توجهى‌كافى است و هيچ عاقلى از اين مقدار توجه خالى نيست». (٣٥)

به هر روى، آثار فقهى مستقلى به منظور آشنايى بيشتر و بهتر با چگونگى نيّت و قصد در عبادات و الفاظ و صيغه‌هاى عقود و ايقاعات در معاملات نوشته شده است. البته سابقه نگارش كتاب و رساله در موضوع نيّت در عبادات و كيفيت آن در مقايسه با صيغ عقود و ايقاعات بيشتر است. در كتب تراجم، در موضوع نيات، از چند كتاب فقهى شيعى ياد شده است. از قديمى‌ترين آنها مى‌توان به كتاب «النيّات»، تأليف محمد بن هبة‌اللّه‌ بن جعفر وراق طرابلسى (٣٦)؛«النيّات»، تأليف غازى بن احمد بن ابى منصور سامانى ـ كه هر دو از شاگردان شيخ طوسى هستند ـ (٣٧) و نيز «النيّات في جميع العبادات»، نوشته قطب‌الدين راوندى (٣٨)(م٥٧٣) از

(٣٥)مدارك الاحكام، ج١، ص١٨٥ .
(٣٦)موسوعة طبقات الفقهاء، ج٥، ص٣٣٣.
(٣٧)جامع الرواة، ج١، ص٦٥٧.
(٣٨)فهرست منتجب الدين، ص٦٨؛ فقه القرآن، قطب الدين راوندى، ج١، ص١٨٦. اين كتاب در اختيار شهيد اول بوده و در مواردى در غاية المراد، (ج١، ص٣٧) از آن نقل قول كرده است.