پيروان مكتب فقهى شيخ طوسى، اشاره كرد. بعد از سه كتاب يادشده در تاريخ فقه شيعه، مى‌توان از رساله «النيات»، نوشته معين‌الدين سالم بن بدران مازنى مصرى (م ٦٢٩) (٣٩) و «كتاب النية»، نوشته على بن ابراهيم بن زهره (م٧٤٩) نام برد. (٤٠) اوج تلاش در اين موضوع را مى‌توان در بين شاگردان علامه حلى، خصوصاً فخر المحققين (م٧٧١) با نگارش الرسالة الفخرية في معرفة النية (٤١) و شهيد اول (م٧٨٦) در كتاب القواعد و الفوائد (٤٢) مشاهده كرد. بعد از رساله فخريه، كتاب‌هايى با محوريت موضوع نيّت نوشته شد كه مهم‌ترين آنها عبارتند از:

١. اللمعة الجليّة في معرفة النية، نوشته ابن فهد حلى (م٨٤١). (٤٣)

٢. محاسن الكلمات في معرفة النيات، نوشته حسين بن مفلح بن حسن صيمرى (م٩٣٣). (٤٤)

٣. نيات الحج و العمرة ،نوشته شهيد ثانى (م ٩٦٦). (٤٥)

اما در ميان مؤلفان اهل سنت، ظاهراً پيشينه تأليف در موضوع نيّات، قدمت

(٣٩)موسوعة طبقات الفقهاء، ج٧، ص٨٢.
(٤٠)همان، ج٨، ص١٥٧ ؛ معجم المؤلفين، ج٤، ص٢٠٢. شهيد اول از اين كتاب ياد كرده و آن را ستوده و آن را گواه بر فضل صاحبش دانسته است.
(٤١)فخر المحققين اين كتاب را براى شيخ فخر الدين، حيدر بن سعيد شرف‌الدين، على بن محمد بن ابراهيم بيهقى نوشته است و ظاهراً به همين دليل نام كتاب را «رساله فخريه» نهاده‌اند؛ زيرا نام ايشان شيخ فخرالدين بوده است، نه به خاطر نام مؤلف كه فخر المحققين است. فخر المحققين در اين كتاب به مباحث فقهى نيّت پرداخته و فقط ابواب عبادات را مطرح كرده است.
(٤٢)شهيد در اين كتاب، ضمن ٣١ فائده مفصل، به بحث نيّت پرداخته و ابعاد مختلف آن را حتى در غير عبادات بررسى كرده است (ر.ك: القواعد و الفوائد، ج١، ص٧٤ ـ ١٢٣).
(٤٣)الذريعه، ج١٨، ص٣٥١.
(٤٤)همان، ج٢٠، ص١٢٧.
(٤٥)كشف الحجب، ص٢٩٠.