٢ ـ بيان شده كه: «كاروان ها در انتخاب روز يا شب براى حركت متفاوت بودند». اولاً اين ادعا دليل مى‌خواهد، ثانياً حركت عموم كاروان ها ملاك است، نه بعضى از كاروان‌ها. اگر بر فرض «واو» به معناى «أو» باشد، روز و شب خصوصاً در فصل هاى تابستان و زمستان به يك اندازه نيست تا حركت روز و شب يكسان و معادل هم باشند؛ مثلاً در ١٤ ساعت روشنايى روز تابستان‌ها همان مقدارى مى‌رفته‌اند كه در ١٠ ساعت تاريكى شب. پس عبارت «در هر صورت به يك مقدار مى‌توانستند طى طريق كنند»، صحيح نيست.

مطلب دوم درباره تعابير به كار رفته در اين روايت است. به عقيده ناقد محترم، عبارت «مسير يوم و ليله» نظير تركيب «مسير يوم» است، به اين معنا كه اگر عبارت «مسير يوم و ليله» در مقام بيان ميزان واقعى در تشخيص مقدار مسير است، عبارت «مسير يوم» نيز بايد همين منظور را برساند و دليل بر اين مطلب، مفهوم ظاهرى آن است كه در برخورد اول به ذهن مخاطب مى‌رسد.

به نظر ما نيز روايات «مسير يوم و ليله» و «يوم»، و «بياض يوم» همگى دلالت بر «مقدار سفر بر حسب زمان» دارند، چنانكه در متن مقاله نيز اين نكته صريحاً بيان شده است (٨).

پس در اين قسمت، ناقد محترم هم نظر شده‌اند و كلامشان نه تنها مغاير با كلام بنده نيست، بلكه همان اعتقاد و استنباط بنده را ثابت و تأكيد كرده است، تنها در نحوه نگرش و جمع بندى اختلاف نظر دارند كه در ادامه بررسى و ملاحظه خواهد شد.

نكته ديگرى كه در همين مطلب بيان كرده‌اند اين است كه «امتيازى كه شغل

(٨)- مجله فقه اهل بيت(ع)، شماره ٥٣، ص١٤٠