فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٨ - بررسى ماهيت مرگ مغزى و آثار فقهى و حقوقى آن رضا محمدى كرجى

حيوان و جنين و انسان ذكر كرده‌اند كه به بررسى آنها مى‌پردازيم:

الف)ملاك حيات غير مستقر درجنين

١- عدم استهلال (سروصداى) نوزاد. (٢٥)

٢- حركت مرده و ذبح شده را داشته باشد. (٢٦)

ب) ملاك حيات غير مستقر درحيوان

اگر چه بعضى از ملاك‌هاى حيات غير مستقر در بحث تذكيه حيوان ذكر شده است، ولى ممكن است ملاكى كلى براى تشخيص حيات غيرمستقر در حيوان و انسان باشند.

١- عدم حركت دم و چشم و حركت سريع پاها (٢٧)، (٢٨).

٢- كمتر از يك روز زنده است. (٢٩)، (٣٠).

٣- كمتر از نصف روز زنده است (٣١) .

٤- عدم «اضطراب» و عدم حركت دم و چشم و دست و پا نزدن (٣٢) .

٥- حلقوم آن قطع شده باشد و يا قلب و يا شكم آن شكافته شده باشد (٣٣).

---

(٢٥) مبسوط، ج٤، ص١٢٤.
(٢٦) همان.
(٢٧) خلاف، ج٦، ص١٤.
(٢٨) مبسوط، ج٦، ص٢٥٩، وسيله ابن حمزه، ص ٣٥٦، شرايع الاسلام، ج٤، ص٧٣٨، قواعد الأحكام، ج٣، ص٣١٤، مسالك الأفهام، ج١١،ص٤٤٣.
(٢٩) سرائر، ج٣، ص٩٦ ؛ شرايع الاسلام، ج٤، ص٧٤١.
(٣٠) قواعد الأحكام، ج٣، ص٣٢٢، ايضاح الفوائد في شرح اشكالات القواعد، ج٤، ص١٣٦، البته لازم به ذكر است كه اين كتب، حيات مستقر را به معنى زنده ماندن يك و دو و چند روز دانسته و در مورد حيات غير مستقر فرموده‌اند: فردى كه به زودى خواهد مرد و ظاهراً منظورشان به مقدار كمتر از يك روز است.
(٣١) شرح لعمه،ج٧ ،ص٢٠٢ ؛ تحرير الاحكام الشرعيه، ج٢، ص١٥٦.
(٣٢) كشف الرموز، ج٢ ،ص٣٥٦.
(٣٣) رياض المسائل، ج٢ ،ص٢٦٨.