هيچ وجه براين كار او تصوير و نقاشى حيوان صادق نيست. نمونه روشن آن هواپيماهاى زمان ما است كه شبيه پرندگان است. با اين حال سازنده آن كار حرام انجام نداده است و هيچ كس حتى كودكان توهم نمى‌كنند كه سازنده هواپيما، صورت پرنده اى را تصوير كرده است، بلكه مى‌داند كه هدف سازنده آن ساختن چيز ديگر براى مصلحت عموم بوده است و اگر هم صورت هواپيما شبيه صورت پرنده شده،اتفاقى است. (١١)

اين بيان روشن مى‌سازد كه شرط حرمت نقاشى، داشتن قصد حكايت از حيوان است و چنين قصدى در تصاوير اشياء مشترك كه به قصد چيز ديگر غير از حيوان آفريده مى‌شود تحقق ندارد. چنان كه اگر شخصى جمله {الحمدللّهِ ربّ العالمين} را به قصد شكر از درگاه الهى ـ و نه قرائت بخشى از سوره حمد ـ برزبان جارى كند، قرائت را انجام نداده است؛ زيرا لازمه تحقق قرائت اين است كه قصد داشته باشد الفاظ وحى بر پيامبر(ص) را حكايت كند. همچنين در محلّ بحث هرگاه تصوير صورتى را بدون قصد حكايت از حيوانى باشد، بلكه قصدش چيز ديگرى همچون هواپيماها باشد فعل حرامى را انجام نداده است، دست كم در تحقق حرمت شك مى‌كنيم و اصل برائت جارى مى‌شود. بارى؛ اگر با وجود آفريدن چيزى ديگر غير از حيوان، قصد حكايت از حيوان را نيز داشته باشد، اظهر حرام بودن كار او است؛ خواه حكايت ازحيوان قصد اصلى او باشد يا قصد تبعى. دقت كنيد.

بنابر اين حكايت و بازگويى صاحب صورت از طريق نقاشى حرام است؛ بدون فرق بين اصلى بودن قصد حكايت يا تبعى بودن آن. لذا اين كه برخى از شيرينى فروشها شرينى را به صورت حيوانات در مى‌آورند و قصد آنها حكايت از حيوان است، حرام مى‌باشد.

جاى اين سوءال است كه آيا ساختن انسان ماشينى[رباط] در عصر ما حرام است يا نه؟

ممكن است گفته شود: اگر مقصود سازنده از اين كار حكايت از صاحب صورت (يعنى انسان حقيقى) هرچند به صورت تبعى باشد، آن عمل حرام است و درغير اين

(١١)مصباح الفقاهه،ج١،ص٢٣١.