فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٤ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
اعد لذلك عند اللاعبين. (٢٧) ظاهرا قمار بر بازى اى كه براى برنده اجرى باشد صادق است، مطلقا(چه اجر از بازيگران و براى بازيگران باشد يا نه) و يا زمانى كه مزد از بازيگران و براى بازيگران باشد.
شيخ انصارى نيز در صدق مفهوم قمار گرو را شرط مىداند. وى مىنويسد:
هو بكسر القاف كما عن بعض اهل اللغه الرهن على اللعب بشى من الآلات المعروفه. (٢٨)
قمار به كسر قاف عبارت است از گروگذارى در بازى با وسايل معروف قمار همان گونه كه برخى از ارباب لغت گفته اند.
از ظاهر عبارت محقق كركى معروف به محقق ثانى استفاده مىگردد كه در مفهوم قمار برد و باخت را شرط مىداند، هر چند در پايان عبارت اشاره مىكند كه گاهى قمار بر هر گونه بازى اطلاق مىگردد:
اصل القمار: الرهن على اللعب بشى من هذه الاشياء و ربما اطلق على اللعب بها مطلقا. (٢٩)
اصل قمار عبارت است از گروگذارى بر بازى با وسايل ويژه قمار و چه بسا قمار بر بازى با آن وسايل هرچند برد و باخت نباشد اطلاق گردد.
نقد و بررسى
به نظر مىرسد از ميان اين دو باور نظر دوم به واقع نزديكتر باشد، زيرا
اولاً، بيشتر لغت شناسان- همان گونه كه پيش از اين از نظر گذشت- برد و باخت را در صدق مفهوم قمار شرط كرده اند و ادعاى حقيقت شرعيه يا متشرعه در مورد قمار نادرست
(٢٧)محقق نراقى، مستند الشيعه، ج ١٤، ص ١٠٤، موسسه آل البيت.
(٢٨)مكاسب، ج٢، ص٣١٩، دارالحكمه.
(٢٩)محقق كركى(ثانى)، جامع المقاصد، ج٤، ص،٢٤، موسسه آل البيت.