فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٦ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
همانا مىو قمار و بتها و تيرهاى قرعه، ضليد و از كارهاى شيطان است پس از آن بپرهيزيد. دلالت آيه بر حرمت شطرنج از كلمه ميسر استفاده مىشود زيرا ميسر در روايات به نرد و شطرنج تفسير شده است. از جمله فقهايى كه به اين آيه بر حرمت هرگونه بازى با وسايل مخصوص قمار به ويژه شطرنج استدلال كرده شيخ انصارى است وى مىنويسد:
وفى تفسير القمى عن ابى الجارود عن ابى جعفر(ع)فى قوله تعالى... و اما الميسر فالنرد و الشطرنج و كل قمار ميسر الى ان قال و كل هذا بيعه و شراوه والانتفاع بشى من هذا حرام من اللّه محرم ء. (٣٢)
در تفسير قمى ابوجارود از امام باقر(ع)در تفسير فرمايش خداوند( ميسر) نقل كرده كه ميسر عبارت است از نرد و شطرنج و هرگونه قمارى... و فرموده خريد و فروش و بهره ورى از اينها حرام است. استدلال به آيه با توجه به روايت ابوجارود كه ميسر را به شطرنج و نرد و هرگونه قمار تفسير كرده روشن است.
نقد و بررسى
اولا، ممكن است گفته شود آيه و روايت تنها بر حرمت خريد و فروش آلات ويژه قمار دلالت مىكند نه بر حرمت بازى با آنها. آيه اللّه خوانسارى مىنويسد:
واما روايه ابى الجارود فالمستفاد منها حرمه بيع آلات القمار ولانفهم دلالتها على حرمه اللعب بدون الرهن. (٣٣)
اما از روايت ابوجارود حرمت خريد و فروش وسايل قمار استفاده مىشود، ولى حرمت بازى با آنها بى برد و باخت فهميده نمىشود.
ثانيا، ممكن است گفته شود اين روايت بازى بدون برد و باخت را در برنمىگيرد،
(٣٢)مكاسب محرمه، ج١٠، ص٣٢٣، دارالحكمه.
(٣٣)جامع المدارك، ج٣١، ص٢٨٢.