فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٨ - حكم نقاشى و مجسمه سازى از نگاه شريعت (٢) آیت الله سيدمحسن خرّازى
حكم مجسمه درخت، خورشيد و ماه پرسيدم؟
امام (ع) فرمود:
تاوقتى كه مجسمه حيوانى نباشد مانعى ندارد. (٢١)
استدلال به اين روايت براين مبنا است كه سوءال راوى از تماثيل ظهور دراين دارد كه راوى از حكم كارى كه متداول بوده و محل ابتلاى مردم بوده يعنى نگهدارى مجسمه، سوءال كرده است. اما صرف ايجاد و ساختن مجسمه كارى است كه تنها به شخص مجسمه ساز اختصاص دارد، چنان كه اگر كسى از شراب سوءال كند و در پاسخش گفته شود كه حرام است يا ازعصير عنبى سوءال كند و در پاسخ گفته شود مباح است ذهن انسان به شرب شراب و عصير عنبى انصراف پيدا مىكند نه به ساختن آنها، بلكه در محل بحث، انصراف سوءال به ساختن ظهور بيشترى دارد؛ زيرا ساختن عصير عنبى و شراب از هر كسى ساخته است درحالى كه ساختن مجسمه تنها از افرادى خاص برمىآيد.
شيخ انصارى از استدلال به اين روايت پاسخ داده است:
اين صحيحه درسوءال از نگهدارى مجسمه ظهور ندارد، زيرا ساخت تصاوير در اذهان ارتكاز دارد، حتى پرسش از حكم نگهدارى مجسمه زمانى مطرح است كه حرمت ساخت آن دانسته شود؛ زيرا احتمال نگهدارى چيزى كه ساختش حلال است حرام باشد. (٢٢)
اين اشكال وارد نيست؛ زيرا اختصاص دادن پرسش به صورت ايجاد مجسمه وجهى ندارد؛ بلكه از آنجا كه بعيد مىنمايد شخص مثل محمد بن مسلم از حرمت مجسمه بى اطلاع باشد اين امر را تقويت مىكند كه او از حكم حرمت ساخت مجسمه اطلاع داشته و سوءال او مربوط به نگهدارى مجسمه بوده است. پس اين روايت دلالت مىكند كه بين مجسمه جانداران و غير جانداران تفاوت است. به اين معنا كه نگهدارى مجسمه غير جانداران جايز است اما نگهدارى مجسمه جانداران جايز نيست.
(٢١)وسائل،ج٣،ص٥٦٣،باب٣،احكام مساكن،ج١٧.
(٢٢)مكاسب،ج١،ص١٩٤.