چنين مى‌نمايد صاحب حدائق مطلب را از آقا حسين گرفته است، زيرا به طرح مطلب در مساله اى پرداخته كه آقا حسين پرداخته است. افزون بر اين، عبارت صاحب حدائق تقريبا نزديك به عبارت مشارق است. . قاعده اى كه از ايشان در بحث كتاب من لايحضره الفقيه ذكر كرديم قاعده نامعلوم بودن فتاواى قدما نسبت به تفاصيلى كه متاخرين احداث كرده اند اينجا نيز مى‌آيد(مراجعه شود).

ب) آقا جمال خوانسارى، در كلمات ايشان مى‌توان پاسخ سوال اول را بدست آورد وى مى‌گويد:

شيخ در تهذيب همه جا متصدى بيان اين نشده كه چه چيز موافق است با مذهب او و چه چيز مخالف است و تاويل بايد كرد بلكه در بسيارى از جاها اكتفا كرده به نقل احاديث بى آنكه متعرض مذهب خود شود. (٣٣)

نهايه شيخ

١ . آيا نهايه يك كتاب فتوائى است؟

دو ديدگاه وجود دارد:

ديدگاه اول: نهايه كتابى فتوايى است. اين، ديدگاه كسانى است كه كوشيده اند با استناد به نهايه فتاواى شيخ را بدست آورده و گفته هاى او را در اين كتاب فتوا بخوانند بيشتر فقيهان اين ديدگاه را دارند. (٣٤)

ديدگاه دوم: نهايه براى فتوادهى تدوين نيافته است. ابن ادريس بر اين ديدگاه سخت پاى فشرده است به گفته او مسائل نهايه ايرادا(و با انگيزه نقل و خبر دهى) صادر شده اند نه

(٣٣)رسائل آقا جمال خوانسارى، ص ٥٢٥ .
(٣٤)ايضاح الفوائد، ج٢ ، ص‌ى٦١، حدائق، ج٢٣ ، ص٢٩٨ ج ٣ ، ص١٥٦٠، مصباح الفقيه، ج٢٢ ، ص ٩٢ .