فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٩ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى

فساد و تباهى حاصل مى‌گردد هرگونه تصرف و جابه جايى در آن روا نيست.

نقد و بررسى

اين استدلال از جهات گوناگون درخور نقد است. ازجمله:

اولا، آيه اللّه خوانسارى فراگيرى حديث تحف العقول نسبت به بازى هاى بدون برد و باخت- از جمله بازى با شطرنج - را مورد اشكال قرار مى‌دهد، زيرا بازى با شطرنج بدون برد و باخت مصداق فساد نيست. وى مى‌نويسد:

اما روايه تحف العقول فى شكل شمولها لمانحن فيه لان اللعب بدون الرهن يعد لغوا و شمول مايجى منه الفساد محضا غير ظاهر الا ان يقال غلبه احد اللاعبين توجب عداوه المغلوب منهما وعد هذه فسادا منهيا عنه لاتخلوعن اشكال. (٤٠)

فراگيرى روايت تحف العقول نسبت به بازى با وسايل مخصوص قمار (شطرنج) بدون برد و باخت مشكل است، زيرا اين بازى لغو به شمار مى‌آيد و شمول عنوان فساد محض ظاهر نيست، مگر گفته شود پيروزى يك طرف سبب دشمنى شخص مغلوب مى‌گردد ليكن به شمار آوردن اين مطلب به عنوان فساد مورد نهى خالى از اشكال نيست.

ثانيا، روايت تحف العقول از نظر سند مرسل است. بنابراين حجت نيست هرچند تحف العقول را از كتابهاى معتبر بدانيم و ادعاى جبر ضعف سند با عمل مشهور، نادرست است زيرا برخى از مضامين روايت به هيچ وجه مورد فتواى فقها نمى‌تواند باشد مانند حرمت پوشيدن لباسى كه از پوست درندگان تهيه شده و يا حرمت بهره برى مطلق از درندگان و يا حرمت بهره برى از مردار حتى در مواردى كه طهارت شرط نشده است.

ثالثا، ممكن است گفته شود: كلمه (تقلب) منصرف است به متعارف در آن زمان كه