فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٥ - نظريه حق الطاعة سيدعلى اكبر حائرى
متعلق امر الهى و متعلق امر اين شخص مورد ملاحظه قرار نمىگيرد، بلكه اهميت بين متعلق دو امرى كه از جانب خداوند صادر شده، مورد توجه قرار مىگيرد. آن دو امر يكى امرى است كه از جانب خداوند صادر شده و به فعلى تعلق يافته كه با اطاعت اين شخص تزاحم دارد و دوم امرى است كه از جانب خداوند مبنى بر اطاعت از اين شخص صادر شده است. به عنوان مثال: هرگاه بين اطاعت فرمان الهى مبنى بر جواب سلام يا اطاعت پدر بر انجام كار مهم تزاحم ايجاد شود، چنين نيست كه اهميت بين ملاك جواب سلام نزد خداوند با ملاك آن كار مهم نزد پدر ـ به مقتضاى اينكه اطاعت پدر مصداقى از مصاديق اطاعت الهى است ـ مورد توجه قرار گيرد، بلكه اهميت ملاك بين جواب سلام نزد خداوند با ملاك طاعت پدر نزد خداوند مورد ارزيابى قرار مىگيرد. به عبارت ديگر وقتى اين پدر به پسر خود فرمان مىدهد كه باغچه را به عنوان مثال آب دهد، آنگاه بين اين فرمان و بين جواب سلام كه از جانب خداوند واجب اعلام شده تزاحم پديد آيد، اهميت بين ملاك ردّ سلام با ملاك آب دادن باغچه به عنوان اولى اش ـ كه پدر بدان فرمان داده ـ مورد ارزيابى قرار نمىگيرد، بلكه اهميت بين ملاك ردّ سلام و ملاك آب دادن باغچه با عنوان ثانوى اش ـ كه خدا به آن فرمان داده و همان عنوان پدر است ـ مورد ملاحظه قرار مىگيرد. و اگر حق اطاعت پدر مصداق حقيقى طاعت الهى مىبود، ما مىبايست دراين مثال اهميت بين ملاك رد سلام و ملاك آب دادن باغچه را با عنوان اولى اش كه همان فرمان پدر است، مورد ارزيابى قرار مىداديم؛ در حالى كه چنين سخنى ضرورتاً باطل است؛ زيرا ممكن است آب دادن باغچه نزد خداوند از هيچ اهميتى برخوردار نباشد، آنچه تنها براى خداوند مهم است از باب مراعات عواطف نفسانى، اطاعت پدر است. مفهوم اين گفته اين است كه ما مىبايست ملاك ردّ سلام و ملاك مراعات عواطف پدر را با هم مقايسه كنيم، نه ملاك ردّ سلام را با ملاك آب دادن باغچه.
مجموعه گفتار ما آشكار مىسازد كه دوركن اساسى كه استاد آصفى ـ حفظه اللّه ـ براى اثبات برائت عقلى بدان تكيه نموده، باطل مىباشد، چنانكه ضعف اين گفتار ايشان نيز آشكار مىشود كه:«فرق بين دو ولايت [مقصود ايشان ولايت الهى و ولايت شخصى