فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٠١ - شرط خيار در وقف محمد رحمانى
١- روايت فضل:
عن اسماعيل بن الفضل قال: سالت ابا عبداللّه عليه السلام عن الرجل يتصدق ببعض ماله فى حياته فى كل وجهك من وجوه الخير. قال: ان احتجت الى شى من مالى اومن غلته فانا احق به اله ذلك وقدجعله وكيف يكون حاله اذا هلك الرجل ايرجع ميراثا او يمضى صدقه؟ قال: يرجع ميراثا على اهله. (٥٨)
اسماعيل پسر فضل از امام صادق(ع) در باره مردى كه بعضى از اموالش را در زمان حياتش در راه خير صدقه مىدهد(وقف مىكند) و مىگويد: اگر به چيزى از مال و يا نحله آن نيازمند شدم خودم سزاوارتر باشم آيا اين حق براى او هست در حالى كه اين مال را براى خدا قرار داده؟ و چگونه است. وضعيت اين مال پس از مرگ او؟ صدقه است و يا ميراث؟ حضرت فرمود: اين مال پس از مرگ مالك، ميراث است. اين روايت دلالت دارد كه در صورت شرط برگشت وقف به هنگام نياز، هم وقف و هم شرط صحيح است. آيه اللّه خوانسارى در مقام رد كسانى كه اين خبر را دليل بطلان وقف گرفته اند مىنويسد:
ويمكن ان يقال: ان الخبر الاول ظاهر فى ان المتصدق هل له ان يشترط الشرط المذكور مع انه جعله للّه فكان صحه التصدق مفروغ عنها والسوال عن صحه الشرط وفسادها؟ فاجيب ظاهرا بصحه الشرط المذكور و قرر صحه التصدق فالخبر دليل على صحته لاعلى الفساد. (٥٩)
ممكن است گفته شود: خبر اول(صحيحه صفار) ظهور دارد در اين كه صدقه دهنده( واقف) آيا جايز است اين شرط را بكند با اين كه مال را براى خدا قرار داده است؟ گويا صحيح بودن صدقه(وقف) صد در صد گرفته شده
(٥٨)شيخ طوسى، تهذيب الاحكام، ج٩، ص١٧، ج٥٢٣، مكتبه الصدوق.
(٥٩)جامع المدارك، ج ٤، ص١١١.