فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨٥ - شرط خيار در وقف محمد رحمانى
سعيد خوزى همانند ابن منظور بر اين باور است كه شرط عبارت است از چيزى كه موجب الزام و التزام مىگردد:
الشرط معروف... والشرط، الزام الشى والتزامه فى البيع ونحوه. (٢٥)
تعريف شرط از نگاه فقها
فقها از شرط و مباحث مربوط به آن جداگانه بحث نكرده اند با اين حال از مطالب پراكنده اى كه درباره شرط عنوان كرده اند شرط نيز تعريف شده است. از نخستين فقيهانى كه شرط را تعريف كرده، مىتوان شهيد اول را نام برد. وى پس از بيان مفهوم لغوى در مقام تعريف عرفى شرط مىنويسد:
وعرفا: مايتوقف عليه تاثير الموثر فى تاثيره لا فى وجوده. (٢٦)
شرط از نظر عرف عبارتست از چيزى كه اثرگذارى هر چيز اثرگذار بستگى به آن دارد نه وجود اثرگذار. شيخ انصارى به مناسبتهاى گوناگون در كتاب مكاسب از شرط بحث كرده. از جمله: در مبحث معاطات و خيارات. در مبحث خيارات براى شرط دو تعريف عرفى و دو تعريف اصطلاحى كه در دانش نحو و فلسفه به كار مىرود برمىشمارد و در پايان مىفرمايد:
معناى شرط در اطلاقات يكى از دو معناى عرفى است: تعريف اول عبارت است از:
احدهما المعنى الحدثى وهو بهذا المعنى مصدر شرط ... وفى القاموس انه الزام الشى والتزامه فى البيع وغيره. (٢٧)
يكى از معانى شرط معناى حدثى است. شرط به اين معنا مصدر فعل (شرط)است. صاحب كتاب قاموس مىگويد: شرط عبارت است از الزام كردن چيزى و ملتزم شدن به آن در عقد خريد و فروش و همانند آن.
(٢٥)سعيد خوزى، اقرب الموارد، ج،١، ص٥٨١١٨.
(٢٦)شهيد اول، القواعد والفوائد فى الفقه والاصول والعربيه، ج١٦، ص٦٤، قاعده ٣٥، مكتبه مفيد.
(٢٧)شيخ اعظم انصارى، كتاب مكاسب، بخش خيارات، ص٢٧٥١٦.