زمين موات جزء انفال است كه به خدا و رسول و پس از او به امام (ع) تعلّق دارد. در اين مقاله بحث مى‌كنيم كه آيا زمين موات به وسيله احياء و آباد كردن به ملكيّت در مى‌آيد يا خير؟ در صورت اول آيا به زمينهايى كه در اصل موات بوده اند اختصاص دارد يا موات عارضى را نيز شامل مى‌شود؟ براى حصول ملكيّت آيا اذن امام شرط است يا نه؟ يا لازم است كه‌آباد كننده، امامى مذهب باشد يا اينكه مسلمان غير امامى يا كافر نيز مى‌تواند مالك شود؟

ملكيّت با احياء

برخى از فقها در حصول ملكيّت به وسيله احياء، ادّعاى اجماع كرده اند. در المهذّب البارع آمده است : «امّت اسلامى اجماع دارند بر اينكه اگرمانع ديگرى نباشد، با احياء تملّك حاصل مى‌شود.» (١) در تنقيح آمده است:«مسلمانان در اين مسأله اجماع كرده‌اند.» (٢) صاحب مفتاح الكرامه مى‌گويد:«فقهاى بلاد گرچه در شروط تحقّق تملّك

(١)المهذب البارع، ج٤،ص٢٨٥.
(٢)التنقيح الرائع،ج٤،ص٩٨.