تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣ - مناجات

مقدمه
آيا درون گرايى جلال الدين مولوى ناشى از شكست خوردن در پيروزىهاى طبيعى و اجتماعى بيرونى بوده است ؟

مقدمه آيا درون گرايى جلال الدين مولوى ناشى از شكست خوردن در پيروزىهاى طبيعى واجتماعى بيرونى بوده است ؟
دو اصل كه معكوس يكديگرند وتا حدودى در موارد زيادى صدق مى كنند بدين قرار است ؟ اصل يكم - هر اندازه كه از اشتغال درونى كاسته شود ، به همان اندازه به برونگرايى انسان مى افزايد .
اصل دوم - هر اندازه كه از اشتغال به حوادث ورويدادهاى طبيعى واجتماعى كاسته شود به همان مقدار به درون گرايى انسان مى افزايد .
اين دو اصل از يك اصل زير بنايى ديگر سرچشمه مى گيرد كه از يك جهت مورد اتفاق نظر همهء فلاسفه وروان شناسان است .
اين اصل زير بنايى عبارت است از گردش دايمى آسياب روان كه همواره طالب دانه هايى است كه آنها را بسايد وبه صورت آرد درآورد .
اگر اين دانه ها را از بيرون تهيه كند ، كارى به درون ندارد ، واگر نتواند دانه را از بيرون به دست بياورد ، بدان جهت كه گردش دايمى آسياب يكى از خواص ذاتى درون است ، لذا به درون بينى مى گرايد وبه فعاليتهاى درونى مى پردازد .
اصل زير بنايى كه به طور اجمال متذكر شديم بنا به شواهد ودلايل متيقن جاى ترديد نيست وبه قول جلال الدين :

اى برادر عقل يك دم با خود آر دم بدم در تو خزان است وبهار
اما در بارهء دو اصل رو بنايى كه مبحث اصلى ما در اين مقدمه است ، دقت