تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٢٦ - با تعديل قواى حيوانى روان خود را از آلوده نمودن نيك و بدها نجات بدهيم

« اَلشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ اَلْفَقْرَ ويَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ والله يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْه وفَضْلًا والله واسِعٌ عَلِيمٌ ٢ : ٢٦٨ . » [١] ( شيطان شما را با فقر تهديد مى كند وبه فحشاء دستور مى دهد وخداوند مغفرت وفضلى را از خويشتن به شما وعده مى دهد وخداوند داراى رحمت وسيع ودانا است . )

((٣٤)) اى خليل اندر خلاص نيك وبد سر ببرشان تا رهد پاها ز سد
با تعديل قواى حيوانى روان خود را از آلوده نمودن نيك وبدها نجات بدهيم .
اين همه اختلافات وتناقض گويىها درباره نيك وبد واين همه انعطافى كه نيك وبد حتى براى يك انسان از خود نشان مى دهد ودر نتيجه ، گويى حتى يك اصل ثابت هم در قاموس بشريت وجود ندارد ، ناشى از نكته ايست كه جلال الدين اشاره به آن مى كند .
به توضيح اين كه جلوه كردن نيك وبد رويدادها براى يك فرد يك جامعه از دو جهت محكوم به نسبيت است جهت يكم - نسبى بودن خود موقعيت فرد ويا جامعه در زندگى وشئون آن ، مانند نسبيت قوانينى كه در عالم طبيعت حكم فرما است . اختلاف روابط اجزاى جهان طبيعت ، به طور قطع نتايج جريان آن اجزاء را دگرگون مى سازد وبا اين دگرگونى ضرورى قوانينى را كه از طبيعت در ذهن ما منعكس مى سازد ، نسبى مى باشد همچنين است نيك وبد كه از كيفيت برقرارى رابطه ميان موقعيت انسان با كارى كه از او صادر مى شود يا با رويدادى كه مواجه مى گردد ، انتزاع مى شود .
اين نسبيت در نيكىها وبدىها يكى از اصول مسلمه‌اى است كه براى هيچ كس

[١] سوره البقره ، آيهء ٢٦٨ . .