تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٨٧ - كارهاى خداوندى ما فوق قانون عليت است لذا عليت كه رابطهاى ميان مخلوقات است نمى تواند در كار خداوندى حكومت كند

((١٩٢٩)) كار بىعلت مبرا از علل مستمر ومستقر است از ازل
((١٩٣٠)) در كمال صنع پاك مستحث علت حادث چه گنجد در حدث
كارهاى خداوندى ما فوق قانون عليت است لذا عليت كه رابطه‌اى ميان مخلوقات است نمى تواند در كار خداوندى حكومت كند در مباحث مربوط به قانون عليت از نظر جلال الدين مسائل مهمى را مطرح كرده‌ايم ودر اين مورد به تفصيل بيشتر نمى پردازيم ، تنها نكته‌اى را كه در اينجا تذكر مى دهيم ، اين است كه درست است كه قانون عليت عبارت است از يك رابطهء « اين از آن است » در ميان موجودات عالم هستى وبدين جهت محال است كه همين رابطه بتواند به مبادى عالى هستى وكار ما فوق « اين از آن است » حكم فرما باشد ولى از اين حقيقت نمى توان چنين نتيجه گرفت كه آفرينش آدم از گل وشيطان از آتش ، مانند يك امر تصادفى بوده وهيچ حكمت وعدالتى در امر خلقت بكار نرفته است ، به همين جهت است كه جلال الدين پس از رد اين مطلب كه مادهء اصلى شيطان آتش بوده ، پس بايد مطابق قانون عليت شعله ور شود وبسوزانيد ، مى گويد :


((١٩٢٨)) نى غلط گفتم كه بد قهر خدا علتى را پيش آوردن چرا
مسلم است كه خود قهر خداوندى جانشين عليت آن آتش اولى مى گردد وشعله ور شدن بىحكمت بالغهء الهى نمى باشد زيرا آن آتش اولى كه مادهء خلقت شيطان بوده است ، خود به خود يك مادهء پست وزشت ، نبوده است ، وگر نه مورد استدلال شيطان براى اثبات برترى به آدم قرار نمى گرفت ، پس شعله ور شدن آن موجود پليد در نتيجهء معصيت به خداوند بوده است .
بنا بر اين تطبيق جلال الدين قانون « كارهاى خداوندى ما فوق عليت است » را به مورد شيطان صحيح نيست ، اگر چه خود قانون كاملًا صحيح است .